Tussen de koeien werd hij pas gevaarlijk

De gevaarlijke MRSA-bacterie is een mensenbacterie. Resistent voor antibiotica werd hij in vee, dat daarmee wordt behandeld.

Redacteur Wetenschap

Rotterdam. De voorlopers van de nu gevaarlijke MRSA-bacterie zijn vanuit de de mens overgesprongen naar vee, waarna ze, gevaarlijker, terugsprongen naar de mens. De MRSA-bacterie (multiresistente Staphylococcus aureus) is niet meer gevoelig voor de meeste antibiotica. Zijn resistentie tegen de medisch belangrijke antibiotica tetracycline en meticilline blijkt hij te hebben opgepikt tijdens het uitstapje naar de veeteelt.

Dat blijkt uit een studie van een groot team internationale onderzoekers die dinsdag online werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift mBio. Ze onderzochten het DNA van 89 verschillende monsters van de MRSA-stam ST-398, die tegenwoordig de meeste infecties veroorzaakt. De monsters waren verzameld bij patiënten, varkens, kippen en kalkoenen uit negentien landen verspreid over de hele wereld. Doordat het DNA in de loop der tijd kleine veranderingen (mutaties) ondergaat, konden de onderzoekers aan de hand daarvan de evolutie van de bacterie volgen.

De onderzoekers maakten een stamboom. De stam daarvan (dus evolutionair de oudste vorm) bestond puur uit bacteriën die mensen infecteerden, zogeheten MSSA, een stafylokok die nog wel gevoelig was voor meticilline. Vervolgens doken er in China varianten bij mensen op die ook in het vee gevonden werden. In twee monsters, afkomstig van Chinese kinderen in Denemarken die daar waren geadopteerd, werd het resistentiegen tegen meticilline aangetroffen. Hoger in de stamboom kwam daar ook het resistentiegen tegen tetracycline bij, eerst nog uitsluitend in vee. Daarna zien de onderzoekers MRSA-bacteriën met beide resistenties terug bij zowel vee als, opnieuw, bij mensen.

Toen de MSSA-bacterie van de mens naar het vee oversprong, leverde hij wel enkele genen in die de besmetting bij de mens vergemakkelijken. Deze zogeheten virulentiegenen, die waren aangepast op de mens, stonden waarschijnlijk een goede overdracht van de bacterie in pluimvee en varkens in de weg. Zonder deze virulentiegenen werd de bacterie wel minder besmettelijk voor de mens.

Maar gevaarlijker werd de bacterie wel, schrijven de onderzoekers. In het vee, dat voortdurend wordt behandeld met antibiotica, pikte de bacterie dus de resistentie tegen tetracycline en meticilline op.

Hoewel niet meer zo besmettelijk als voorheen, vestigde deze stam zich in gezonde mensen. Aan het begin van dit millennium raakten Nederlandse en Franse varkenshouders als eerste met de bacteriestam besmet. Waar MRSA lange tijd vooral optrad als zeer moeilijk behandelbare infectie in ziekenhuizen, waar het mensen met een verzwakt immuunsysteem bedreigde, blijkt de nieuwe stam veel voor te komen bij mensen die veel in contact komen met levende varkens en vleeskalveren.

In sommige gebieden in Nederland, met name in het oosten van Noord-Brabant, wordt inmiddels een kwart van de MRSA-infecties veroorzaakt door bacteriën die sterk verwant zijn aan de ST398-stam.