Scheiden om schuldenvrij te verhuizen

Voor stellen die hun huis alleen met verlies kunnen verkopen, is er een truc. Ga scheiden of apart wonen en de Nationale Hypotheek Garantie vangt de restschuld op. Het waarborgfonds is alert en controleert.

Eppo König

In de crisis op de huizenmarkt kun je ook iets moois zien. „Mensen die nu een huis kopen, moeten iets langer van elkaar houden”, zegt Roeland Kimman, woordvoerder van de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM) wel eens. „Toen de huizenprijzen nog stegen, had je de kosten koper er vaak na drie al uit. Kon je zonder verlies uit elkaar als je elkaar zat was. Nu moet je het wat langer met elkaar uithouden om quitte te spelen.”

Het kan ook anders – zelfs als je nog niet op elkaar bent uitgekeken. Scheiden kan voor koppels juist een truc zijn om zonder restschuld van hun koophuis af te komen. Met misbruik van de Nationale Hypotheek Garantie (NHG), die het Waarborgfonds Eigen Woningen verstrekt. Auteur Wim van der Kleijn beschrijft de truc uit makelaarskringen in zijn boek Eigen huis in de crisis dat binnenkort verschijnt.

Het is simpel. Stel, twee ongetrouwde starters hebben samen een huis met een hypotheek met NHG van 160.000 euro. Ze willen verhuizen, maar kunnen slechts 130.000 euro voor hun huis krijgen. Als één van de twee zich uitschrijft op het adres en geen van twee de hypotheek alleen kan betalen, dan kan gedwongen verkoop volgen. Brengt het huis op een veiling of via onderhandse verkoop vervolgens 110.000 euro op, dan vergoedt het waarborgfonds het verschil van 50.000 euro met de hypotheeksom aan de bank.

Makelaars zouden op hun beurt weer wat verdienen aan de taxatie die nodig is voor de verkoop. „NHG: mijn relatie is verbroken, hier zijn de sleutels en doei!”, zei een van de makelaars tegen Van der Kleijn.

Bij getrouwde stellen of stellen met een geregistreerd partnerschap ligt het iets ingewikkelder. Zij moeten officieel uit elkaar.

Feit is dat het aantal mensen dat met scheiding een beroep op de NHG doet de laatste jaren sterk is gestegen, blijkt uit onderzoek van deze krant. Tussen 2006 en 2011 steeg het aandeel gedwongen verkopen door (echt)scheiding van 20 procent naar 50 procent. Ter vergelijking: het aandeel mensen dat wegens werkloosheid een beroep op NHG deed, steeg ondanks de crisis niet. Het percentage gedwongen verkopen door wanbetalers of mensen met te veel leningen daalde. Ook demografisch steeg het aantal echtscheidingen niet.

Het gaat om veel geld. In 2010 vergoedde het Waarborgfonds Eigen Woningen in totaal ruim 37 miljoen euro aan declaraties.

Bij het fonds zelf viel de stijging van het aantal scheidingen in dat jaar ook op, zegt directeur Karel Schiffer. Sinds 2010 worden alle scheidingsclaims doorgelicht en wordt achteraf met steekproeven gekeken of mensen niet weer zijn gaan samenwonen. Er is één stel gevonden dat weer bij elkaar was, zegt Schiffer. „Hier ging het om strategisch gedrag. Maar je kunt je afvragen: zijn ze elkaar weer tegengekomen in de kroeg, hebben ze zich misschien bedacht?”

Zelf verklaart Schiffer de stijging met de daling van de huizenprijzen. Er is vaker een restschuld, dus ook vaker een echtscheiding met een restschuld. Dat werklozen niet vaker een beroep doen op NHG, verklaart Schiffer met „het geweldige sociale vangnet dat we in Nederland hebben.” Waarom er niet meer gedwongen verkopen door wanbetaling zijn, weet Schiffer ook niet.

Peter Boelhouwer, hoogleraar huisvestingssystemen aan de TU Delft, ziet in de daling van de huizenprijzen geen verklaring voor de „relatieve stijging” van het aantal scheidingen met NHG. „Het is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk”, zegt Boelhouwer. „Theoretisch kan dit gewoon. Er is niks wat je belet om uit elkaar te gaan.”

Makelaars wijzen er op dat steeds meer mensen de NHG-regels kennen en er gebruik van maken – adviseurs uit de branche, maar ook koppels die echt scheiden. De regeling staat niet ter discussie, zegt Schiffer. „Het zou jammer zijn als mensen met betalingsproblemen geen gebruik meer kunnen maken van hun recht.”

    • Eppo König