Naar een nieuwe woningmarkt

Tweeëntwintig economen, onder wie enkele volkshuisvestingspecialisten en met uiteenlopende politieke voorkeuren, hebben het kabinet in een manifest de weg gewezen naar een hervorming van de woningmarkt. Met een beperking van de hypotheekrenteaftrek. De Nederlandsche Bank, de Autoriteit Financiële Markten, de hypotheekverstrekkers, actoren in de bouw en de volkshuisvesting en (oud-)politici die sympathiseren met de huidige regeringspartijen gingen hen al voor. Wie volgt? Hopelijk het kabinet.

De kans daarop is ogenschijnlijk nog altijd niet groot. Het laatste wat van gedoogpartner PVV werd vernomen over een eventuele aantasting van de hypotheekrenteaftrek, was „no way!” (partijleider Wilders op Twitter, 16 februari 2012). VVD-premier Rutte heeft een en andermaal gezegd dat zijn kabinet er niet aan zal tornen, de aftrek „is een heel goed instrument” (De Telegraaf, 31 december 2011). Alleen bij het CDA is beweging zichtbaar. Vicepremier Verhagen vindt, net als veel kiezers, ook dit huisje niet meer heilig en het Strategisch Beraad van zijn partij stelde: „De hypotheekrenteaftrek in de huidige vorm dient het doel van bezitsvorming onvoldoende” (rapport Kiezen en Verbinden, januari 2012).

Maar het officiële kabinetsstandpunt is geformuleerd door toenmalig CDA-minister Donner: „Het kabinet heeft [..] afgesproken dat er geen wijzigingen zullen plaatsvinden in de hypotheekrenteaftrek (Woonvisie, 1 juli 2011).

Het kabinet staat aan de vooravond van een volgende, forse bezuinigingsoperatie. Het zou ondenkbaar moeten zijn dat ingrepen in de woningmarkt (koop- én huursector) dan achterwege blijven. Ook al leveren ze op korte termijn weinig op voor de miljarden die het kabinet moet zien te vinden, ze zijn op iets minder korte termijn noodzakelijk voor een structurele gezondmaking van de economie en de woningmarkt.

De 22 economen hebben het in hun stappenplan Naar een duurzame financiering van de woningmarkt (februari 2012) nog eens opgetekend: de nationale hypotheekschuld is de afgelopen jaren gegroeid van 45 naar meer dan 100 procent van het bruto nationaal product. De Nederlandsche Bank waarschuwde er al eerder voor: de hoge particuliere schuld is een monster dat de Nederlandse economie bedreigt.

Het kabinet kan zich niet doof houden als zowel de financiële instellingen, economen áls de volkshuisvestingsector de alarmbellen zo krachtig luiden. De economen bieden de regeringspartijen een politieke uitweg: de beperking van de hypotheekrenteaftrek zou vanaf 2015 kunnen ingaan, het jaar waarin het kabinet aftreedt. Kunnen partijen zeggen dat ze hun verkiezingsbeloften niet breken en toch de bereidheid tonen om verder te kijken dan hun neus lang is. Dat vergt politici met een beetje moed en verantwoordelijkheidsgevoel. Het kabinet is aan zet.