'In een modern ziekenhuis kan het medisch personeel elke CT-scan zien'

Maite Vermeulen

ca. 2000, Silver Spring, Maryland, USA --- CAT Scans of a Brain --- Image by © Richard T. Nowitz/CORBIS © Richard T. Nowitz/CORBIS

De aanleiding

Een dag na het skiongeluk van prins Friso publiceerde NRC Weekend een artikel met daarin informatie over zijn lichamelijke gesteldheid. De informatie was verkregen via neurochirurg Kees Tulleken – de echtgenoot van NRC-redacteur Jannetje Koelewijn. De twee waren afgelopen weekend toevallig in Innsbruck,waar Friso op de intensive care ligt, en in gesprek raakten met zijn behandelend arts.

Deze gang van zaken riep discussie op over het beroepsgeheim van beide artsen. Vandaar dat Tulleken afgelopen maandag bij Pauw & Witteman aan tafel zat. Jeroen Pauw vroeg zich af hoe Tulleken wist dat de informatie die hij naar buiten bracht correct was, aangezien hij zich maar op één bron baseerde. Dat wilde Tulleken „even corrigeren”. Tulleken: „Dat hele ziekenhuis weet dat. Weet je hoe dat in zo’n modern ziekenhuis gaat? Iedere co-assistent en iedere assistent van gynaecologie tot urologie en het betreffende vak, drukt op een knopje en die ziet de scan.” Even later voegde hij toe: „Jullie doen nu inderdaad alsof dat iets heel stiekems en geheim was. Maar dat is daar gewoon, dat nieuws zoemde door die afdeling. En wat ik zeg, die CT’s zijn in principe op iedere afdeling met een knopje te vinden.” Klopt het inderdaad dat medisch personeel in een modern ziekenhuis elke CT-scan ziet? En is dat normaal?

Interpretaties

Neurochirurg Tulleken lijkt te zeggen dat al het medisch personeel in een ziekenhuis gemakkelijk iedere CT-scan kan inzien. Hij beschrijft de gang van zaken in „zo’n modern ziekenhuis” – een ziekenhuis in het algemeen dus en niet alleen dat in Innsbruck. Tulleken is zelf verbonden aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht en werkte bij het Westeinde Ziekenhuis in Den Haag en het St. Luke’s Roosevelt Hospital Centre in New York. Tulleken lijkt, met de woorden „dat is daar gewoon”, bovendien te suggereren dat medisch personeel alle CT-scans niet alleen kán bekijken, maar dat het dat ook mág.

En, klopt het?

Inderdaad kunnen alle artsen en co-assistenten in principe elke CT-scan uit het ziekenhuis zien. Alle Nederlandse ziekenhuizen werken met het zogenaamde Picture Archiving and Communication System (PACS) om radiologische beelden te bekijken in het ziekenhuissysteem. Medisch personeel heeft een inlognaam en wachtwoord waarmee in het systeem gezocht kan worden naar patiëntdossiers. Dat systeem is in principe open, voor het geval een acute situatie optreedt waarin artsen snel bij de gegevens over een patiënt moeten kunnen.

Maar een arts die het dossier van een patiënt buiten zijn of haar afdeling inkijkt, bijvoorbeeld in een acute situatie of voor wetenschappelijk onderzoek, moet wel motiveren waarom. Dit heet de noodprocedure. In sommige ziekenhuizen gaat automatisch een melding naar de medische directie wanneer een dossier buiten de afdeling wordt geopend. De directie controleert de motivatie van de arts of co-assistent. Wel achteraf dus: het dossier, met daarin mogelijk ook CT-scans, kan sowieso worden geopend.

Ziekenhuizen kunnen binnen het PACS zelf bepalen welke beveiligingsniveaus worden toegepast. In sommige ziekenhuizen hebben co-assistenten bijvoorbeeld alleen toegang tot de dossiers van de eigen afdeling, in andere tot alle dossiers. Dossiers van bepaalde afdelingen zijn in vrijwel alle ziekenhuizen geheel afgesloten, bijvoorbeeld die van psychiatrie en plastische chirurgie.

Door de gebruikte inlognaam is altijd terug te zien wie een dossier heeft bekeken. Alle activiteiten worden gelogd en steekproefsgewijs gecontroleerd. Als er ‘beroemdheden’ in het ziekenhuis liggen wordt vaak extra gecontroleerd wie het dossier bekeken heeft. Soms wordt een bekende patiënt ook op verzoek ingeschreven onder een alias, om het zoeken naar dat dossier moeilijker te maken. Zo werd prins Bernard eens opgenomen in het Utrecht Medisch Centrum onder het alias ‘de heer Prins’.

Dan de juridische kant: mogen alle artsen en co-assistenten elke CT-scan zien? Nee, dat mag niet. Volgens de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) mag alleen personeel met een behandelrelatie tot de patiënt het dossier inzien. Het is dus wettelijk verboden om zomaar in dossiers rond te snuffelen.

Daarnaast legt het voltallige personeel van een ziekenhuis een eed af, waarbij beroepsgeheim gezworen wordt. Alle artsen, verplegers en zelfs schoonmakers zijn gebonden aan dit beroepsgeheim. Ze mogen patiëntgegevens alleen aan anderen verstrekken nadat de patiënt daarvoor schriftelijk toestemming heeft gegeven. Alleen degenen die bij de behandeling betrokken zijn mogen onderling gegevens opvragen en uitwisselen.

Het inkijken van CT-scans van patiënten waarmee geen behandelrelatie is, is een schending van het beroepsgeheim en van de WGBO. Wanneer zo’n overtreding wordt ontdekt door de medische directie van een ziekenhuis, volgen sancties. In zowel het St. Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg als het UMC St Radboud in Nijmegen zijn gevallen bekend waarbij werknemers om deze reden zijn ontslagen.

Of het in alle gevallen wordt ontdekt, is de vraag. Medewerkers van diverse ziekenhuizen bevestigen tegenover next.checkt dat het systeem weleens voor andere doeleinden wordt gebruikt – jezelf opzoeken in PACS als je wacht op testuitslagen bijvoorbeeld.

Conclusie

Medisch personeel van een ziekenhuis kan inderdaad alle scans bekijken, alhoewel sommige afdelingen zijn afgeschermd en co-assistenten niet altijd volledige toegang hebben. Of het mag is een tweede. Zo is het bekijken van CT-scans alleen toegestaan voor behandelend personeel. Dat betekent dat binnen een afdeling nieuws wel zou kunnen ‘rondzoemen’, maar het is niet de bedoeling dat dit in ‘het hele ziekenhuis’ gebeurt, zoals Tulleken beweert. Het kan dus wel, maar ‘gewoon’ is het niet. Op grond hiervan beoordelen wij deze uitspraak als grotendeels waar.

    • Maite Vermeulen