'Ik kan het. Ik heb energie en ik kan keuzes maken'

Diederik Samsom wil de PvdA gaan leiden. „Ik kan een zaal enthousiast maken over de dingen waar ik enthousiast over ben. Dat helpt.”

Het is reces, maar toch is er beweging op de derde verdieping van de PvdA-fractie. In zijn werkkamer vertelt Kamerlid Martijn van Dam via zijn mobiele telefoon over zijn jeugd. Op de deur van de kamer ernaast hangt een A4’tje: „Live Uitzending!”

Het is de kamer van Diederik Samsom, die net als Van Dam partijleider wil worden van de PvdA. Door het plotselinge aftreden van Job Cohen begin deze week moeten Kamerleden die in stilte droomden van het leiderschap hun intenties bekendmaken.

De afgelopen jaren was al zichtbaar dat Samsom zich in de luwte klaarstoomde voor een rol die verder reikt dan die van een eenvoudig Kamerlid. In afgelegen zaaltjes vijlde hij aan speeches die veel verder reikten dan zijn portefeuille, zocht PvdA-haters op in hun stamcafé, werd een half jaar straatcoach en werkt nu bij het loket van de sociale dienst in Rotterdam. In een enquête van deze krant onder PvdA-politici scoorde Samsom als beste Kamerlid, met 13 procent van de stemmen. Van Dam kreeg 2 procent. Voorlopig lijkt Samsom de meeste kans te maken.

Zoals altijd heeft Samsom zich goed voorbereid. Hij hamert zijn oneliners erin, zodat ze bij het publiek beklijven.

Bent u gespannen?

„Ik kan nog wel beter worden. Maar ik bereid me hier natuurlijk al een tijd op voor. Het is vroeger gekomen door de spontane zelfontbranding van de fractie. Daar moeten we ons voor schamen. Het was een collectieve wanprestatie dat de kritiek op Cohen naar buiten is gekomen. Politiek brengt soms het beste, soms het slechtste in mensen naar boven.”

Waarom zou u een goede leider zijn?

„Mijn ambitie is het om de partij nieuwe energie te geven. Dat kan ik door wie ik ben, door mijn ideeën en enthousiasme. En volgens mij ook door een vorm van overmatige energie, waarvan ik bij anderen merk dat het werkt. Ik kan een zaal enthousiast maken over de dingen waar ik enthousiast over ben. Dat helpt.”

Moeten wij dan aan Emile Ratelband denken?

„Nee. Neurolinguistisch programmeren – ‘je kunt het!’ – is niet mijn stijl. Maar zet mij voor een zaal en vraag aan het eind van de avond of mensen vrolijker, optimistischer zijn, dan is het antwoord bijna altijd ja.

„Wat ook helpt is: ik kan keuzes maken. En dat is op dit moment een essentiële maar ontbrekende schakel. Met onze idealen is niets mis. Maar als je die niet vertaalt in heldere keuzes, dan blijf je hangen in een soort eindeloos getob. Ik kan beide: een beeld schetsen, en dat ook met concrete maatregelen invullen.”

Dat ontbrak aan Cohen?

„Ik denk... Ja. Ik maakte mij zorgen om de energie in de partij. En hoe vaak is ons niet gevraagd: waar staan jullie eigenlijk voor?”

Maakt u eens zo’n heldere keus?

„Geen marktwerking in de zorg. Ik wil niet dat die wordt geregeerd door de commerciële belangen van verzekeraars of investeerders. Het publieke belang van patiënten en inwoners van dit land moet voorop staan.

„Het belangrijkste is de uitweg uit de crisis. Je hebt twee smaken. De boekhoudersmentaliteit, dan kijk je door welk hoepeltje je in welk jaar je wilt springen. Zoveel procent in dit jaar, zoveel in dat jaar.

„Ik wil dat anders doen. Wij brengen niet alleen de overheidsfinanciën op orde, want deze economie is niet meer houdbaar. Hij valt letterlijk stil. De energie-, klimaat- en voedselcrisis vergeten we nu af en toe in onze zorgen over de koers van de euro. Maar voor mijn kinderen zijn die crises belangrijkere bedreigingen. We moeten daar radicaler in worden, zonder naïef te zijn.

„Natuurlijk loopt het overheidstekort bij ons terug. Maar het tempo wordt niet bepaald door een lijstje getallen. Dat wordt bepaald door wat Nederland het sterkste maakt. Als dat plan niet langs de 3 procent overheidstekort loopt, soit. Noem het economische degelijkheid tegenover financieel fetisjisme.”

U staat bekend als een linkse milieuactivist, het slimste jongetje van de klas, met een opvliegend karakter. Zijn dat handicaps?

„Het slimste jongetje van de klas was ik alleen op het gymnasium. Toen ik in Delft ging studeren ontdekte ik dat er heel veel mensen zijn die veel slimmer zijn dan ik. Ik geef het toe: ik pretendeer van veel onderwerpen veel te weten. En volgens mij is dat een voordeel, in een complexe tijd als de huidige.

„Neem de financiële crisis: mensen willen van een partijleider dat hij snapt wat er aan de hand is, en dat hij weet hoe je het kan oplossen. En dat dan ook nog eens op een manier uitlegt die mensen kunnen volgen, zodat ze een keus kunnen maken.”

Waarom bent u een betere leider dan Martijn van Dam of Ronald Plasterk?

„Ik ben een goede partijleider, maar ik ga niet vertellen waarom ik beter ben dan een ander.”

Wat is uw motivatie eigenlijk?

„Ik werk sinds kort bij het loket van de sociale dienst. Als je als politicus ooit twijfelt waarom je het doet, en of je wel energie hebt, moet je daar gaan zitten. Het grijpt je bij de keel.”

U noemde de situatie van de partij twee jaar geleden deplorabel. Hoe is het nu?

„Het kan ongelofelijk veel beter. Sorry dat ik het woord nog eens gebruik, maar het gaat toch om de energie in de partij. Het idee dat mensen ergens bij willen horen, en er dan ook iets voor willen doen. Dat ze een feestje binnenstappen, en daar zelfs als het ze niet wordt gevraagd zeggen dat ze net lid zijn geworden van de Partij van de Arbeid. Dat gebeurt te weinig, kan ik je vertellen.

„We gaan hier in de Kamer politiek bedrijven. Deze coalitie is vervallen in een kale financiële obsessie, loze flinkheid en heilloze polarisatie. Wij willen een heel ander Nederland. We zullen het kabinet in verlegenheid brengen door een alternatief te schetsen dat aantrekkelijker is. Zodanig dat ze vallen.” Samsom lacht.

Wat is dat andere Nederland?

„Een land waarin we ons gaan realiseren dat we meer zijn dan een stel individuen. Dat wordt ons al jarenlang aangepraat. PvdA’ers hebben dat soms zelfs meegefluisterd. Ik wil een land waar we elkaar samen sterker maken. Dat is het grootste verschil met Rutte, die met de hand in de zak glimlachend zegt dat de optelsom van het eigenbelang een goede maatschappij maakt. De feiten bewijzen het tegenovergestelde. Uit elk onderzoek blijkt dat mensen vinden dat het met henzelf prima gaat, terwijl het met de samenleving klote gaat.

„Het kabinet kan elk moment vastlopen. Het is een hopeloos amalgaam van non-idealen, straks in het Catshuis bij de nieuwe bezuinigingsonderhandelingen. Het is de taak van de leider van de grootste oppositiepartij om er dan te zijn. Ik zal het beeld schetsen van een totaal ander Nederland. Ik gebruik bewust het woord totaal, wat ik in dit coalitieland anders niet snel zou doen.

„Dit land snakt naar nieuw optimisme en zelfvertrouwen. Kijk naar Europa. Daar lijkt het gewoon als zand door onze vingers te glijden. Het is een hele prestatie om na iedere top 500 miljoen Europeanen nog chagrijniger achter te laten dan ze daarvoor al waren. Het is het omgekeerde van wat politici behoren te doen.

„Natuurlijk, het is moeilijk, allemaal waar. Maar je mag niet alleen maar bezuinigen. Je moet aan het eind van die tunnel gaan staan en schreeuwen: ‘Hier moet je naartoe, hier is het licht.’”

Blijft de PvdA onder uw leiderschap het eurobeleid van het kabinet steunen zoals dat nu gebeurt?

„Nee. We kunnen offensiever zijn. Voor onze steun mogen wij meer vragen. Dan heb ik het niet over een politiek spelletje in Nederland. Ik wil dat Rutte in Europa pleit voor een totale verschuiving van het EU-budget. Het is 100 miljard per jaar. Daarvan gaat 33 miljard naar landbouwsubsidies. Ik wil via Europa de financiële sector beteugelen, bijvoorbeeld door de European Banking Authority dezelfde status te geven als het Europese Hof van Justitie. Het zijn maar twee voorbeelden. Maar we zullen tegen Rutte zeggen: je gaat niet met onze goedkeuring naar Brussel zonder deze eisen.”

Cohen zei dat jullie geen enkele nieuwe bezuiniging van het kabinet meer zullen steunen.

„Ik redeneer liever niet vanuit de kabinetsplannen, en wat wij daar dan van moeten vinden. Ik leg mijn plan neer over de crisis. Als de coalitie straks uit de onderhandelingen over nieuwe bezuinigingen komt, dan hoeven ze zich van mijn plan niets aan te trekken. Maar dan laat ik Nederland het schrijnende contrast zien tussen die twee. Pregnanter en pijnlijker voor Rutte en de zijnen dan nu gebeurt.”

Vindt u net als Cohen dat SP en PvdA dezelfde uitgangspunten hebben?

„Nee.”

Wat is het verschil?

„Wat is de overeenkomst?”

Jullie zijn ook voor een overheid die veel maatschappelijke problemen op zich neemt?

„Ja, we zitten allebei aan de linkerkant van het politieke spectrum. In de dagelijkse politiek, zeker met dit kabinet, komen we vaak bij elkaar. Maar de uitgangspunten zijn totaal anders. Wij leggen verantwoordelijkheid ook bij mensen zelf. Ons sociaal-economische programma is oneindig meer ambitieus. Ons Nederland is sterk, optimistisch, hervormingsgezind, progressief.

„Dat is een van de grootste problemen van de SP. Voor de belangrijkste problemen die ons nu bedreigen moet je internationaal samenwerken. De financiële sector pak je niet als je de Nederlandse toezichthouder sterker maakt.”

Is een van de grootste problemen van de PvdA niet dat veel vroegere kiezers jullie niet meer geloven, en domweg niet meer naar de partij luisteren?

„Mensen luisteren in ieder geval wel naar mij. Dat heb ik in die zaaltjes gemerkt. En voor de rest is het adagium: stug volhouden en laten zien dat je het meent.”

Morgen: een interview met kandidaat Martijn van Dam