De computer lacht om uw traagheid

In Amsterdam gaat vandaag het ‘geluidsfestival’ Sonic Acts van start, vol bizarre instrumenten en opvallende kruisingen tussen populaire en klassieke muziek.

Een instrument met snaren van 20 meter lang. Hortende asymmetrische beats. Een vervreemdende bewerking van een oude kungfufilm. Eindeloze drones die de luisteraar inkapselen. Dat en veel meer is te horen en zien op het multidisciplinaire festival Sonic Acts in Amsterdam, dat vandaag voor de veertiende keer van start gaat.

Het festival begon in 1994 als een samenwerking tussen Paradiso en het Koninklijk Conservatorium in Den Haag, met het doel elektronische muziek uit de academische traditie en uit de popmuziek bij elkaar te brengen. „Die twee stromingen vonden elkaar in die jaren opeens in een gedeelde klankkwaliteit”, zegt Lucas van der Velden, sinds 2003 organisator en programmeur van het festival. Tegenwoordig vindt het festival iedere twee jaar plaats en is de aandacht verbreed naar ‘het snijvlak van muziek, kunst, wetenschap en technologie’. In de Balie vindt bovendien een internationale conferentie plaats, waar drie dagen lang wordt gediscussieerd over het thema van deze editie: Travelling Time.

Tijd is een complex onderwerp, dat niet alleen filosofen en natuurkundigen, maar ook veel kunstenaars bezighoudt. „Zo’n conferentie is een goede manier om de ideeën van makers over het voetlicht brengen en om ontmoetingen tussen verschillende disciplines te bewerkstelligen”, zegt Van der Velden. „We hebben een brede selectie mensen uit de wetenschap, kunst, film en muziek bijeengezocht. Het is niet zomaar een verzameling wetenschappers die papers voorlezen, maar een spektakel met een hoge performatieve waarde.”

Het festival opent met een lezing van de Amerikaanse wetenschapsfilosoof (en kajakontwerper) George Dyson over het ontstaan van het digitale universum. In een tijd waarin vaak alleen de nabije toekomst lijkt te tellen is diens historische benadering verfrissend. „Dyson legt uit dat tijd voor een computer iets heel anders is dan voor een mens”, zegt Van der Velden. „Het lijkt alsof onze machines steeds sneller worden, maar vanuit het digitale universum bezien worden wij mensen steeds trager.”

Tussen de jonge geluidskunstenaars op het programma vallen de namen op van veteranen als CC Hennix (1948) en Pauline Oliveros (1932). Het is een expliciete doelstelling van het festival om kunstenaars van verschillende generaties bij elkaar brengen en te laten zien hoe lang sommige invloedslijnen zijn. Daarnaast beschouwt Van der Velden het als een vorm van erkenning om oudere kunstenaars in staat te stellen hun oeuvre te tonen: „Veel kunstenaars van de jongere generatie staan te springen om te werken met de oude garde, zoals Hennix en Oliveros, die kunnen bogen op decennialange ervaring. We organiseren dit jaar voor het eerst ook masterclasses, zodat zoveel mogelijk van die kennis en ervaring door kan vloeien.”

Ondanks de aanwezigheid van enkele kopstukken van hun genres is het programmaboekje voor de meeste muziekliefhebbers vermoedelijk geen feest der herkenning. Het karakteriseert Sonic Acts, dat internationale allure heeft maar in eigen land weinig bekendheid geniet. Van der Velden geeft toe: „Het zijn geen namen die volle zalen trekken. Maar wel heel goede en bijzondere kunstenaars. We proberen met avant-garde en experimentele programmering een zo groot mogelijk publiek te bereiken. Dit soort werk is veel te weinig te zien en te horen in Nederland. Sonic Acts biedt een stapeling van stromingen en werken en mensen die je los van elkaar al bijna niet tegenkomt, zodat je hier in korte tijd waanzinnig veel nieuws kunt zien en horen.”

Maar Sonic Acts is nadrukkelijk niet bedoeld als een festival voor insiders. „Wij presenteren werk dat je zonder enige voorkennis kunt waarderen om wat het is”, aldus Lucas van der Velden. Zoals bij de optredens die drone-pionier CC Hennix met haar Berlijnse ensemble verzorgt, of op zaterdag in het Muziekgebouw aan ’t IJ, waar Ellen Fullman haar spectaculaire Long String Instrument heeft geïnstalleerd.

„In Paradiso met een geluidssysteem op 100db maak je iets mee wat niet in je huis-tuin-en-keukenapparatuur zit”, zegt Van der Velden. „De live-ervaring heeft een fysieke kwaliteit die je gewoonweg niet kunt reproduceren. Tegenwoordig denk je al vlug dat je thuis alles onder de knoppen hebt, maar dat zijn vaak heel droevige reproducties. We moeten niet vergeten dat een échte ervaring bij een écht optreden iets is wat je niet kunt inwisselen. Dat er in Nederland nu zo wordt gesneden in de uitvoerende kunsten is desastreus voor ons besef van wat een ervaring eigenlijk is.”

Sonic Acts. Tot 26-2 op verschillende locaties in Amsterdam. Inl: sonicacts.com