Zuid-Afrikaanse Boer als gekooid en getergd roofdier

Skoonheid. Regie: Oliver Hermanus. Met: Deon Lotz, Charlie Keegan, Michelle Scott.In: 6 bioscopen.

De wegen van films zijn soms ondoorgrondelijk. Alles aan Skoonheid ademt ‘festivalfilm’. Dat wil zeggen: een film die het een tijd goed doet in het internationale festivalcircuit, maar die zelden of nooit daadwerkelijk de bioscoop haalt. Dat zijn vaak observerende films zonder tekst en uitleg, met nauwelijks plot, maar wel met een of twee schokkende geweldsscènes en een uitermate sombere, min of meer nihilistische boodschap; het festivalcircuit barst ervan uit zijn voegen.

Verrassend dus dat het Afrikaans gesproken Skoonheid van de jonge regisseur Oliver Hermanus, dat aan al deze kenmerken voldoet, toch de bioscopen haalt. Dat zal iets te maken hebben met de intrigerende, maar wat misleidende titel, want schoonheid is ver te zoeken in de wereld van Skoonheid. Deon Lotz speelt Boer François die een houtbedrijf bestiert in Bloemfontein, bolwerk van conservatief Zuid-Afrika. Zijn bedrijf floreert, zijn dochters zijn volwassen, zijn vrouw gehoorzaamt hem braaf. De enige discrepantie is dat François af en toe naar een afgelegen boerderij rijdt, om daar met andere mannen zoals hijzelf liefdeloze seks te bedrijven, in wat een van de meest afstotelijke orgies op film moet zijn – met name door de zompige geluiden. Kleurlingen en homo's zijn daarbij niet welkom. De mannen zijn immers zelf ook geen homo in hun eigen ogen, ze hebben alleen geheime seks. Dit precaire arrangement wankelt als François geobsedeerd raakt door zijn neef Christian.

Lange tijd zien we François als een getergd en gekooid roofdier door de film dwalen. De kijker weet al lang: dat kan niet goed blijven gaan. François miskent zijn ware aard en zijn ware gevoelens en dat moet wel tot een geweldsexplosie leiden. Die komt dan ook en die voorspelbaarheid is de makke van Skoonheid.Dat geldt ook voor de goedbedoelde, maar uitgekauwde strekking van de film: dat het miskennen van je seksualiteit tot ongeluk en ongelukken leidt. Hermanus bekijkt de conservatieve Boeren zoals een antropoloog een vreemde stam. Van buiten.

    • Peter de Bruijn