Neonazi's zoeken geborgenheid

Morgen herdenkt Duitsland de slachtoffers van een reeks extreem-rechtse aanslagen. Onderschat het gevaar niet, zegt een oud-agent. Bij de neonazi’s is leedvermaak.

Het Duitse rechts-radicalisme „is principieel gewelddadig”, zegt een voormalige neonazi. Daarom is hij niet verrast door het netwerk van extreemrechtse terreur dat de afgelopen maanden in Duitsland aan het licht is gekomen en jarenlang ongestoord zijn gang kon gaan.

De voorlopige balans, de afgelopen tijd een paar keer naar boven bijgesteld, is schrikbarend: tien moorden, twee bomaanslagen in een immigrantenwijk in Keulen, en zeker veertien bankovervallen, met een buit van honderdduizenden euro’s.

Geweld hoort erbij, zegt de 34-jarige man – uit veiligheidsoverwegingen wil hij niet met zijn naam in de krant. Hij vertelt dat hij jarenlang actief lid is geweest van ‘Kameradschaften’, los georganiseerde groepen rechts-radicalen die onregelmatig bijeenkomen om te feesten, deals te maken en nieuwkomers te werven. Het is bekend dat in Kameradschaften geweld verheerlijkt wordt. Deze man was vanaf z’n dertiende tot dertigste levensjaar actief betrokken bij het neonazistische milieu van Berlijn en de Oost-Duitse deelstaat Brandenburg.

Nu is hij medewerker van oud-rechercheur en expert in extreemrechtse terreur Bernd Wagner, initiatiefnemer van ‘Exit Deutschland’. Deze organisatie zet zich in voor mensen die ooit neonazi waren, maar afstand hebben genomen van het extreemrechtse gedachtegoed.

In een door Wagner georganiseerd gesprek met een paar buitenlandse journalisten vertelt de ex-neonazi dat hij zich „sterk aangetrokken (voelde) tot de geborgenheid van de extreemrechtse scene”. Hij stemde op de Nationaldemokratische Partei Deutschlands (NPD), een uiterst rechtse partij waarvan Duitse politici nu zeggen dat deze moet worden verboden. Volgens de man koestert de NPD een gewelddadige ideologie. Hij heeft zich destijds als neonazi „meermaals aan geweld schuldig gemaakt”. Nu schaamt hij zich daarvoor.

Morgen gedenkt de Duitse politiek de slachtoffers van de rechtse terreur, waardoor dit land met zijn nazistische verleden in grote verlegenheid is gebracht. Diverse onafhankelijke en parlementaire commissies moeten achterhalen hoe het komt dat de opsporing jarenlang zo ostentatief heeft gefaald.

Bondskanselier Angela Merkel houdt morgenochtend op de Gendarmenmarkt in Berlijn een rede over de aanslagen en de gevolgen daarvan. Ze doet dat in de plaats van de vorige week opgestapte president Christian Wulff, die de gelegenheid had willen aangrijpen om Duitsland indringend te confronteren met het ‘bruine gevaar’ en de terreur van eigen bodem.

Tussen september 2000 en april 2007 werden negen allochtone middenstanders en een politieagente vermoord. In Keulen werden twee aanslagen gepleegd, waarvan één met een spijkerbom in een wijk waar veel buitenlanders wonen. Daarbij raakten 22 mensen gewond, van wie een aantal zeer ernstig.

De vermoedelijke daders, Uwe Böhnhardt (34) en Uwe Mundlos (38), beroofden zichzelf in november vorig jaar van het leven toen ze in de gaten kregen dat de politie hun camper wilde controleren. In een videoboodschap eisten ze de verantwoordelijkheid voor de racistische moorden op. Een vrouw die met hen samenleefde, de 36-jarige Beate Zschäpe, gaf zichzelf aan. De politie zegt dat zij weigert te spreken.

De politie wist genoemde moorden niet op te lossen. Er bestonden wel complottheorieën, maar die wezen niet in de richting van neonazistische terroristen. De opsporingsautoriteiten, de binnenlandse veiligheidsdienst en ook (lokale) politici liggen nu onder vuur.

Böhnhardt en Mundlos stonden aan het hoofd van een netwerk dat zich de ‘Nationalsozialistischer Untergrund’ (NSU) noemde, een verwijzing naar het nationaal-socialisme van Hitler. Inmiddels is een handvol helpers gearresteerd. Tegen de vermoedelijke daders en hun helpers zijn al zo veel bewijzen verzameld, dat een rechtszaak binnen enkele maanden mogelijk is.

Oud-rechercheur Wagner en zijn „neonazistische ervaringsdeskundige” zijn niet verrast door het netwerk van extreemrechtse terroristen. Maar verbaasd is de oud-neonazi wel over de „blunders” bij de opsporing. „De neonazi’s lachen de politie uit. Het leedvermaak is groot.”

    • Joost van der Vaart