Europa kan niet zonder Van Rompuy

Herman Van Rompuy krijgt een tweede termijn als president van de EU. De ‘grijze muis’ blijkt een effectieve politieke loodgieter.

Herman Van Rompuy geldt misschien als grijze muis. Maar tijdens de ernstigste crisis in Europa sinds tijden, speelt de Europese president wel klaar dat zijn mandaat wordt verlengd zonder dat daarover enige controverse lijkt te bestaan.

Volgende week, verwachten bronnen in Brussel, stemmen de Europese regeringsleiders tijdens een diner in met een tweede termijn van tweeënhalf jaar voor Van Rompuy.

Het eerste wat opvalt als je Herman Van Rompuy (64) ontmoet, is de rust om hem heen. Hij zit in een lelijk vergadergebouw met versleten liften en bruine wandjes. Elders in het gebouw praten diplomaten uit 27 landen zich uiterst moeizaam, en soms met geschreeuw, een weg door de crisis. Noord en zuid staan lijnrecht tegenover elkaar. Nationale belangen en emoties spelen op. Maar de intriges lijken van Herman Van Rompuy af te glijden.

Toen de post van Europees president werd gecreëerd, waren er ettelijke onofficiële kandidaten – voor zo’n baan kandideer je je niet: je moet gevraagd worden. Maar iedereen viel af. De Britse oud-premier Tony Blair had prestige, maar riep weerstand op. Jan Peter Balkenende lobbyde hard, maar was bij niemand geliefd.

Alleen de toenmalige Belgische premier bleef als kandidaat over. Het tekent hem dat hij vlak voor zijn benoeming in zijn eentje door een bomvolle perszaal liep, naar de uitgang. Bijna niemand wist wie hij was. ,,Grijze muis,’’ zeiden velen.

Van Rompuy cultiveert dat beeld: het komt hem goed uit. In werkelijkheid is hij het tegendeel.

Hij is hartelijk, houdt van een glas bier en weet, ondanks zijn houterige motoriek, mensen op hun gemak te stellen. Hij motiveert medewerkers als geen ander – iedereen in Brussel wil voor hem werken. Maar hij is ook sluw, en hard genoeg om tegenstanders op afstand uit te schakelen. Zo stuurde de toenmalige Italiaanse premier Berlusconi hem een lijst hervormingen. Van Rompuy weigerde voor ontvangst te tekenen, totdat alles wat hij wilde erin stond.

Hij was het die een uitweg vond voor de onmogelijke Finse eis dat Griekenland contant onderpand moest geven voor Finse leningen. Als veel regeringsleiders euro-obligaties willen, maar de Duitse bondskanselier ze niet wil bespreken, laat Van Rompuy hen afspreken dat ze het er later over zullen hebben – nadat zaken die Merkel wél wil bespreken zijn afgerond. Van Rompuy filtert, ordent, masseert. Alles op afstand. Daarbij is hij inhoudelijk, als voormalig Begrotingsminister, een van de weinigen die weet waar hij het over heeft. Betrokkenen zeggen dat zijn rol in de crisis cruciaal is.

Eén ding heeft hij goed begrepen: als voorzitter van de regeringsleiders moet hij oppassen dat hij zijn kop niet teveel boven het maaiveld uitsteekt. Hij kan hen niet openlijk bekritiseren. Hij kan zelden zeggen wat hij echt denkt. Alleen met de haiku’s die hij schrijft, kan hij het beeld van saaie dienstklopper nuanceren.

Maar ook de haiku’s worden een cultus. Hoe bescheidener Van Rompuy zich gedraagt, hoe beter. Hij moet ieders president zijn. Hij heeft 27 werkgevers die hij tevreden moet houden, én een kant op moet manoeuvreren die goed is voor Europa. Dat hij het ‘politieke loodgieten’ in België leerde, heeft Van Rompuy ongetwijfeld geholpen. Hij is gewend om politici die met tegenstrijdige eisen een vergadering ingaan, er beiden als overwinnaar uit te laten komen.

Van Rompuy is een vluchtheuvel geworden voor leiders van grote landen als Duitsland en Frankrijk, maar moet zorgen dat zij niet alles in een-tweetjes gaan regelen. Kleine landen zouden dat nooit accepteren. Dus duwt hij diplomaten achter de schermen de ‘goede’ kant op, zonder dat iedereen ziet dat híj dat doet.

Daar komt waarschijnlijk die rust vandaan. Als hij die niet creëert, ook in zichzelf, wordt hij knettergek. Van Rompuy is een spiritueel man. ,,Een mens moet erkennen dat er dingen zijn die hem boven de pet gaan” zei hij eens in een interview. ,,Hij moet bescheiden zijn over wie hij is, anders wordt hij agressief.”

In het nieuws: Griekse crisis pagina 4-5