De almacht van de verzekeraar

Alle macht aan de zorgverzekeraars. Als minister Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD) het in haar aard had om spandoeken te schilderen, zou deze leuze haar hervormingsbeleid goed karakteriseren. Om de uitgaven voor de zorg te beheersen, zet het kabinet immers al zijn kaarten op de machtspositie die de zorgverzekeraars nu krijgen.

De verzekeraars grijpen die kans. CZ gaat nu zelfs wachtlijsten uitlokken om ziekenhuizen tot verbeteringen en gehoorzaamheid te dwingen. De truc van CZ is simpel. De zorgverzekeraar gaat minder operaties inkopen bij ziekenhuizen die volgens hem ondermaats presteren bij de negen meest voorkomende behandelingen. Als het aantal ingekochte behandelingen is volbracht, krijgt de eerstvolgende patiënt nul op het rekest en ontstaat er een wachtlijst.

CZ hoopt op twee effecten die elkaar versterken. Als patiënten noodgedwongen naar andere ziekenhuizen moeten worden gestuurd, wordt de druk om te verbeteren groter en wordt de concurrentie aangejaagd.

Maar als het zo eenvoudig is, waarom heeft CZ deze filevorming dan niet eerder in stelling gebracht? De reden daarvoor is dat de zorgverzekeraars tot nu toe huiverig waren dat de burgers zouden overstappen naar een concurrent. Weliswaar wenst de patiënt allereerst goede zorg. Hij of zij wil die ook bij voorkeur krijgen in een bekende omgeving dicht bij huis.

Als het om hun gezondheid gaat, kijken veel burgers niet primair naar prijs en kwaliteit, zoals bij de koop van een auto, maar gaan ze ook af op hun huisarts en het vertrouwen dat de dokter het wel beter weet. Pas naderhand worden zieke burgers ineens kritische consumenten.

De angst voor weglopende klanten is door de schaalvergroting in de verzekeringssector echter minder groot geworden. Ruim 85 procent van de markt is nu door fusies en overnames in handen van slechts vier zorgverzekeraars. CZ kan er dus redelijkerwijs op vertrouwen dat Achmea, Uvit en Menzis het voorbeeld zullen volgen.

Door dit oligopolie van slechts vier serieuze marktpartijen kunnen de zorgverzekeraars de macht naar zich toe trekken, zoals Schippers ook wil. Het risico van weglopende klanten is verwaarloosbaar klein.

Een kartel ligt op de loer. Maar ook als de toezichthouders NMa en NZa eventuele onderlinge afspraken scherp in de gaten houden, dan nog wil deze verzekeraarsmacht niet zeggen dat burger te maken krijgt met een vrije markt. Met de groeiende machtspositie van een aantal verzekeraars neemt de keuzevrijheid van de potentiële patiënt juist af.

Het wordt steeds meer de verzekeraar die bepaalt waar wat gebeurt. De burger houdt formeel zijn wettelijk recht op een vrije artsenkeuze. Maar die vrijheid gaat wel meer geld kosten. Feitelijk zal de vrije keuze van de burger worden begrensd door de verzekeraars en ziekenhuizen.