Vertrek van Job Cohen brengt het kabinet-Rutte extra onzekerheid

Job Cohen is weg uit Den Haag. Hij zag geen perspectief voor zichzelf als PvdA-leider. Is dat goed of slecht nieuws voor de coalitie, die in maart moet vechten om te overleven?

NOVUM23:PVDA BIJEEN NA OPSTAPPEN COHEN:DEN HAAG;21FEB2012-Een dag na het opstappen van Job Cohen als fractievoorzitter komt de fractie van de Pvda bijeen. Foto: Pvda-kamerlid Diederik Samsom (m), één van de genoemde kandidaten voor het fractievoorzitterschap, voorafgaand aan de vergadering in de Tweede Kamer.Novum/bm/str.Bart Maat Novum BART MAAT

Het kabinet-Rutte staat aan de vooravond van de spannendste weken in zijn bestaan. En juist nu vertrekt de leider van de grootste oppositiepartij. Twee zaken die meer met elkaar te maken hebben dan op eerste gezicht lijkt.

Het vertrek van Job Cohen bezorgt de PvdA mogelijk een wekenlange leiderschapsstrijd en discussie over koers en strategie, terwijl de regeringscoalitie onderhandelt over miljardenbezuinigingen. Prettig dus voor Rutte en de zijnen, dat sociaal-democratisch geworstel?

Dat is nog maar de vraag.

Want met het vertrek van de bestuurlijk ingestelde en keurige Job Cohen kan het politieke landschap veranderen. De partij kan zich meer gaan profileren als links alternatief voor de SP. Of afstand nemen van Roemer en zich juist richten op het midden, en in de aanval gaan op D66, GroenLinks, én het CDA.

De indruk dat de Partij van de Arbeid een marginale politieke beweging is geworden, is betrekkelijk: met dertig zetels is het nog altijd de grootste oppositiepartij. En het is een partij die op belangrijke momenten cruciaal was voor de regeringscoalitie van VVD en CDA. Met het akkoord over de toekomst voor de pensioenen en bij alle europerikelen in Europa hielp de PvdA het kabinet aan een meerderheid. Met enig succes wist PVV-leider Geert Wilders Cohen te framen als ‘bedrijfspoedel’ en ‘Grote Gedoger’ van dit kabinet.

Voor de PvdA is het van het grootste belang dit beeld snel bij te stellen. Dat kan lukken, omdat de nieuwe leider, die uit de huidige fractie gekozen wordt, een nieuwe weg zal inslaan. Cohen steunde de omvang van de bezuinigingen, omdat dit nu eenmaal van Europa moet. Met bijvoorbeeld Diederik Samsom – die de meeste kans lijkt te maken op het partijleiderschap – aan het roer is een nieuwe strategie mogelijk. Hij kan betogen dat per se voldoen aan de strenge Europese begrotingsregels slecht is voor de economie. Ook bestaat de kans dat de partij een andere positie inneemt bij belangrijke Europese besluiten, zoals over Griekenland.

Een tegenstem van de PvdA zal het kabinet, door het gebrek aan steun van de PVV op dit terrein, danig in de problemen brengen. Premier Mark Rutte en minister De Jager (Financiën, CDA) worden in Europa vleugellam als er geen parlementaire meerderheid bestaat voor de harde koers – alle landen moeten voldoen aan het Stabiliteits- en Groeipact.

Als Ronald Plasterk, nu de belangrijkste tegenkandidaat van Samsom, de leiding in handen krijgt, wordt het voor de PvdA moeilijker een nieuwe Europese koers te varen. De financieel specialist deed het afgelopen jaar rechtstreeks zaken met De Jager. Maar ook hij dreigde al wel eens een andere weg in te slaan. Zo zinspeelde Plasterk er eind 2010 op niet akkoord te gaan met de steun aan Ierland, mocht dat tot bezuinigingen in bijvoorbeeld het onderwijs leiden. Die vorm van oppositie werd door D66 en GroenLinks als „onverantwoordelijk” gekenschetst. Dat illustreert de positie waar de nieuwe PvdA met de nieuwe leider in kan komen.

Een hardere oppositie komt overeen met de koers die Hans Spekman heeft ingeslagen. Hij is nog niet eens een maand partijvoorzitter maar hij heeft zijn keus voor een geprofileerde koers al gemaakt, nog voordat het wetenschappelijke bureau de ‘sociaal-democratische waarden’ naar de huidige tijd zou vertalen: in het dubbelinterview samen met Cohen in Trouw nam vooral hij afstand van de links liberale jaren van de PvdA. Prominent Kamerlid Frans Timmermans zag er „een hopeloze propositie” in. Het is niet goed de PvdA als SP-light te profileren, schreef hij in een uitgelekte e-mail.

Spekman verbaasde gistermiddag door te stellen dat de leden een zwaarwegend advies mogen geven over wie de nieuwe fractievoorzitter wordt. In de statuten is dat niet geregeld. Een deel van de fractie is kritisch over de ledenraadpleging, omdat zo in de praktijk de macht van de Kamerleden wordt ingeperkt.

De onzekerheid over de koers van de PvdA maakt duidelijk dat de coalitie de komende maand echt op zichzelf aangewezen is. In maart sluiten de kopstukken zich op in het Catshuis om het eens te worden over de nieuwe miljardenbezuinigingen. De nieuwe PvdA zal er alles aan doen om gaten in het bezuinigingspakket te schieten en nu de PVV als de Grote Gedoger neer te zetten.

PvdA’ers zeggen te hopen dat het kabinet er niet uitkomt. Of een val van het kabinet de partij zo goed uitkomt is maar de vraag. Dat betekent dat de partij zonder ingespeelde partijleider in zware financiële tijden de verkiezingen in moet. Daar komt nog eens bij dat de gedroomde leider op lange termijn, Lodewijk Asscher, steeds heeft gezegd sowieso tot 2014 wethouder in Amsterdam te willen blijven. Hij kan Rutte en Wilders aan. Grote delen van de partij zien in hem de man die écht het politieke landschap kan veranderen. Of heeft de PvdA al eens eerder te hoge verwachtingen gehad van een bestuurder uit Amsterdam?

In het Nieuws: pagina 4-7

Commentaar: pagina 2

    • Herman Staal
    • Erik van der Walle