Jemenieten kiezen nieuwe president, maar Saleh blijft meekijken

Na 33 jaar komt vandaag een einde aan het bewind van de Jemenitische president Saleh. Officieel dan. Veel Jemenieten zijn bang dat hij zijn opvolger weinig speelruimte zal laten.

Vandaag zijn in Jemen vervroegde presidentsverkiezingen, het resultaat van een maandenlange opstand tegen president Saleh, maar veel te kiezen valt er niet. De winnaar staat al vast: vicepresident Abd Rabu Mansour Hadi. Hij is de enige kandidaat en volgt dus Ali Abdullah Saleh op, die de afgelopen 33 jaar aan de macht was. Sommigen zien in Hadi de verlosser, anderen denken dat hij aan Salehs leiband zal blijven lopen.

Dat denkt Amin Mohammed (28) ook. Samen met collega Mohammed Ali (28) zit hij op de stoep voor hun huizenbemiddelingsbureau. Druk hebben ze het niet, niemand is nu op zoek naar een villa in Haddah, de duurdere wijk van de hoofdstad Sana’a. Aan de overkant staat een billboard met daarop een foto van Hadi samen met Saleh. ‘Ja tegen veiligheid en stabiliteit,’ staat eronder. En ook een logo van de sponsor van het billboard, een bank waarin de familie-Saleh belangen heeft. Het is een week voor de verkiezingen.

Wat doet Saleh nog op die posters? Hij is nu toch voorgoed exit? Amin en Mohammed moeten lachen. „Ik ben tegen Saleh”, zegt Amin. „Ik ben voor hem”, zegt Mohammed. Mohammed en Amin weten wel dat hij niet meedoet aan deze verkiezingen, maar ze denken allebei dat Saleh niet zomaar van het toneel verdwijnt.

„Na de verkiezingen gaat hij Hadi vanachter de coulissen influisteren wat hij moet doen”, snuift Amin. Saleh is nu voor medische behandeling in de Verenigde Staten, maar hij heeft aangekondigd terug te komen.

De regeringspartij en de gevestigde oppositiepartijen hebben met elkaar afgesproken om Hadi, die sinds 1994 Salehs adjunct was, als consensuskandidaat naar voren te schuiven. Die heeft vervolgens twee jaar om het arme Jemen een democratischer en welvarender kant op te sturen. Saleh treedt af en wordt in ruil daarvoor niet vervolgd voor machtsmisbruik en corruptie. Dit is neergelegd in zijn overeenkomst met de GCC (Samenwerkingsraad van de Golf) die wordt gesteund door de VS en de EU.

Amin is niet de enige die denkt dat Saleh nog van zich zal laten horen. Een paar kilometer verderop, bij de verkiezingscommissie, zijn ze druk in de weer om de Jemenieten naar de stembus te lokken. Posters, buttons, kalenders, dvd’s, van alles komt er uit de kartonnen dozen in het chaotische kantoor. „We willen ten minste vijf miljoen stemmen”, zegt Rasha Jarhum (31), een medewerkster van het campagneteam.

Rasha: „Dat zouden er meer zijn dan Saleh haalde bij de laatste presidentsverkiezingen, in 2006. Daarom is dat getal zo belangrijk voor ons, anders zegt Saleh straks dat Hadi minder populair is dan hij.”

Haar collega, jurist Jaffar Shotah (56), denkt dat er meer nodig is om Saleh uit te schakelen. „Het leger moet worden hervormd. Gebeurt dat niet, dan heeft Jemen weinig kans.”

De belangrijkste legeronderdelen worden nog altijd geleid door de zoon en neven van Ali Abdullah Saleh. In het GCC-akkoord wordt met geen woord gerept over het vervangen van de militaire top. Hadi heeft de taak om zijn voormalige vrienden te ontslaan. Doet hij dat niet, dan heeft hij weinig speelruimte. Wie in Jemen het leger heeft, heeft de macht.

De kans dat Hadi vijf miljoen mensen (van de twaalf miljoen kiesgerechtigden onder 24 miljoen Jemenieten) naar de stembus weet te krijgen is klein. Daarvoor is er te veel weerstand.

Separatisten uit het zuiden en de opstandige shi’itische Houthi’s uit het noorden voelen zich buitenspel gezet door het GCC-akkoord en boycotten de verkiezingen. Met een eigen kandidaat komen lukte niet, daarvoor waren dertig stemmen uit het parlement nodig en dat verklaarde als één blok achter Hadi te staan.

De afgelopen dagen zijn er door de separatistische Zuidelijke Beweging aanslagen gepleegd op stembureaus. In Aden is de helft van de stembureaus dicht. In het noorden vechten de Houthi’s al maanden tegen sunnieten. Verder is er nog de constante dreiging van het regionale filiaal van Al-Qaeda, dat garen spint bij de chaos en de afgelopen maanden een aantal steden innam in de zuidelijke provincies.

Bovendien is deelname aan de verkiezingen niet altijd een positief teken. Neem de stammen. Sommige steunden de opstand, andere bleven achter Saleh staan. Beide kanten steunen nu de verkiezingen, waarschijnlijk omdat ze rekenen op een zwakke regering. Hoe zwakker de regering, hoe groter de macht van de stammen, die het in de perifere regio’s voor het zeggen hebben waar ze er privégevangenissen op nahouden.

Eigenlijk zijn van alle problemen de onafhankelijke jongeren nog het minst bedreigend voor Hadi. Velen gaan gewoon stemmen, die geven Hadi een kans. Anderen doen dat niet, maar hebben ook geen serieus alternatief. Baraa Shaiban (27): „Ik ga niet stemmen, want het is mijn akkoord niet. De partijen die dit bekokstoofd hebben moeten nu laten zien dat ze het land kunnen runnen. Lukt dat, dan werken we mee. Lukt dat niet, dan komen er weer escalaties.”

Mensen als Amin en Mohammed worden al moe bij de gedachte aan escalatie. Die zijn de chaos zat. Die vinden dat de demonstranten hun protestkamp nu maar eens moeten opbreken. De opstand heeft hun niks dan last bezorgd. Al maanden hebben ze slechts een paar uur per dag elektriciteit. Het geluid van generatoren is normaler geworden dan dat van vogels. Brandstofprijzen zijn meer dan verdubbeld en sommige buurten krijgen geen water meer.

Aan Hadi om dit uitgeputte en verdeelde land op de rails te krijgen, al dan niet tegengewerkt door zijn voorganger. Op straat is hijnu even van Saleh af. De billboards met Saleh zijn halsoverkop vervangen toen de verkiezingscommissie er lucht van kreeg. Nu staat er alleen nog het portret van Hadi op, en de leus: ‘Samen bouwen we een nieuw Jemen’.

Amin en Mohammed moeten het nog zien. Mohammed richt zijn handpalmen richting de hemel: „Als Allah het wil”.

    • Judith Spiegel