Jan Modaal zal de schurken van Wallstreet nabootsen

De kloof tussen Amerikaanse droom en werkelijkheid. Daar draait het om bij de muziek van Bruce Springsteen, zegt hij bij de presentatie van zijn nieuwe album Wrecking Ball.

Bruce Springsteen and Nils Lofgren (L) of the E street band perform at the 54th annual Grammy Awards in Los Angeles, California, February 12, 2012. REUTERS/Mario Anzuoni (UNITED STATES) (GRAMMYS-SHOW) REUTERS

Wrecking Ball is Bruce Springsteens meest sociaal bewogen album sinds Nebraska (1982), waarop hij zich verplaatste in de gewone man en zijn beslommeringen in een door crisis en werkloosheid geplaagd Amerika. De recente bankencrisis – Amerikanen die hun baan, huis en pensioen kwijtraakten en het protest van Occupy Wall Street, inspireerden hem tot een samenhangende songcyclus. „Mijn werk heeft altijd gedraaid om de manier waarop de Amerikaanse droom zich verhoudt tot de werkelijkheid”, zegt een gebruinde, geheel in het zwart geklede Bruce Springsteen (62) op een persconferentie in Parijs.

Op een steenworpafstand van de Champs Elysées ligt het Théâtre Marigny, sinds de opening in 1883 een van de voornaamste muziektheaters van Parijs. Bruce Springsteen presenteert er zijn nieuwe album Wrecking Ball aan 150 journalisten. Op nadrukkelijk verzoek van Springsteen wordt eerst het album afgespeeld in het donker. De teksten worden op een scherm geprojecteerd. Wie de muziek wilde doorgronden moest vooral de teksten aandachtig volgen, was de boodschap.

The Boss is boos, leren we uit die teksten. Bankiers zijn de schuldigen in grimmige nummers als Jack of all trades, over de klusjesman die geen werk meer kan vinden. „Banker man grows fat, working man grows thin”, zingt hij. „If I had me a gun, I’d shoot the bastards down”.

Gewone Amerikanen zijn zo wanhopig dat ze naar draconische middelen grijpen, verklaart Springsteen de folksong Easy money waarin een man overweegt om zijn pistool te pakken en een roofoverval te plegen. „Hij imiteert de schurken van Wall Street en grijpt naar illegale middelen om gemakkelijk aan geld te komen. Bankiers zijn jarenlang weggekomen met het stelen van gewone mensen die geen enkele mogelijkheid hadden om hen ter verantwoording te roepen. Occupy Wall Street was voor mij het signaal om het groeiende protest een stem te geven in mijn muziek.”

Springsteen laat zich in Parijs echter niet overhalen tot directe uitspraken over de Amerikaanse politiek. Over president Obama wil hij alleen kwijt dat die „goed werk heeft gedaan voor de arbeiders in Detroit door General Motors van de ondergang te redden”.

De titelsong van Wrecking Ball is een metafoor, zegt hij over het strijdvaardige lied dat geïnspireerd werd door de afbraak van het oude Giants Stadium. „Soms moeten oude structuren met de grond gelijk gemaakt worden om op de resten iets nieuws te kunnen beginnen. Aan de fundamentele Amerikaanse waarden mag niet gemorreld worden. Mijn moeder was kostwinner, mijn vader worstelde met zijn werkloosheid. Vooral geestelijk trok dat een zware wissel op zijn functioneren als gezinshoofd.”

Waar de Verenigde Staten in deze fase naar moeten streven, zegt Springsteen, is het creëren van werkgelegenheid voor iedereen. „Dat is de enige manier waarop we allemaal het hoofd omhoog kunnen houden, van bankier tot automonteur.”

Het album begint met We Take Care of Our Own, dat op twee manieren kan worden uitgelegd. Amerikanen zorgen voor elkaar, maar ook: een kleine groep verrijkt zich ten koste van anderen. De manier waarop de autoriteiten in de Verenigde Staten omgingen met de slachtoffers van orkaan Katrina in New Orleans was Springsteens directe inspiratie voor het nummer. Hij vertelt hoe hij in alle nummers een verschillend personage opvoert, om hun verhalen ten slotte tot een samenhangend geheel te smeden.

Aan het eind gloort de hoop van spirituele verlossing, vormgegeven in de trein naar de vrijheid die hij opvoert in Land of Hope and Dreams. „People be ready”, luidt de oproep die hij rechtstreeks aan de gospelmuziek ontleende. In slotnummer We are alive figureren de geesten van de betogers, de stakers en de onderdrukten die zich vanuit het graf blijven roeren.

Elk lied begon als een folksong op zijn akoestische gitaar. Producer Rob Aniello maakte hem enthousiast voor de sampletechniek; hij besloot een aantal songs te baseren op loops van elektronische percussie, Ierse folkritmes en zelfs een zweem van hiphop. Zangeres Michelle Moore maakt zich in Rocky Road los uit het gospelkoor voor een door Springsteen geschreven rap. De muziek werd naderhand opnieuw ingespeeld door de kern van de vertrouwde E Street Band, afgewisseld met muzikanten die betrokken waren bij het folkalbum The Seeger Sessions uit 2006.

„Uiteindelijk komt het allemaal weer uit bij folk en gospel”, zegt Springsteen over zijn 17de studioalbum dat dankzij de E Street Band bij vlagen stevig rockt. „Ik prijs me gelukkig dat ik ben opgegroeid met een muziekvriend als (gitarist) Steve Van Zandt, met wie ik in het verleden eindeloos kon bakkeleien over de vraag of Led Zeppelin wél of niet beter was dan de Jeff Beck Group. Iedere muzikant die nu opgroeit, gun ik vrienden die invulling kunnen geven aan je muzikale horizon.”

Nieuw is dat Springsteen veelvuldig gebruikmaakt van zijn falset, een deel van zijn bereik dat hij pas op latere leeftijd ontdekt heeft. „Dat kon ik nog niet op mijn veertigste”, lacht hij na een kleine demonstratie van zijn kopstem.

Als eerbetoon aan de in 2011 overleden Clarence Clemons, die sinds 1971 bij de E Street Band speelde, bevat Wrecking Ball veel stemmige trompetpartijen en weinig saxofoonspel. De enige saxsolo op het album is van Clemons zelf, in het nummer Land of hope and dreams dat al in 2009 werd opgenomen. In de vijfkoppige blazerssectie die met Springsteen en The E Street Band op Pinkpop zal spelen, figureert Jake Clemons, de zoon van de broer van Clarence. Live is de hele band vijftien man sterk; de grootste versie van de E Street Band die Springsteen ooit op tournee meenam.

„Het verlies van Clarence voelt alsof er een natuurverschijnsel uit mijn leven is weggenomen”, zegt Springsteen. „Net zo leeg als wanneer het plots niet meer zou regenen. Vanaf mijn 22ste schreef ik nummers waarin ik rekening hield met zijn saxofoonsound. Op tournee nemen we nu een complete blazersgroep mee. Er zijn veel mannen nodig om The Big Man te vervangen.”

De cd Wrecking Ball verschijnt op 6 maart bij Sony. Springsteen & the E Street Band, 28/5 op Pinkpop.

    • Jan Vollaard