'Voor off-piste kies je zelf'

Er gold een lawinewaarschuwing voor het skigebied rondom Lech. Maar vrijdagochtend wierp een helikopter er nog explosieven uit, zegt de bedrijfsleider van de skiliften, en toen bleef de sneeuw gewoon liggen.

An aerial view of the site of Friday's avalanche in Lech taken on February 18, 2012. Dutch Prince Johan Friso was in critical but stable condition in an Innsbruck hospital's intensive care unit on Friday after an avalanche buried him while he was skiing off piste in the Austrian alps, police said. REUTERS/Stringer (AUSTRIA - Tags: ROYALS DISASTER) REUTERS

Alarm! Het is vrijdagmiddag kwart over twaalf als de pieper van Manfred Meusburger afgaat. Meusburger is voorzitter van de bergreddingsbrigade van het Oostenrijkse wintersportoord Lech. Hij weet wat zo’n oproep betekent: een lawine, met mogelijk slachtoffers.

Meusburger is met een aantal mensen aan het skiën in de bergen boven het dorpje Zug, enkele kilometers van Lech. De lawine heeft bij hem in de buurt plaatsgevonden, blijkt al snel. Hij laat zijn groepje achter. „Ieder lid van de reddingsbrigade moet onmiddellijk op zo’n oproep reageren.”

Beneden in het dal zet burgemeester Ludwig Muxel van Lech zich net aan zijn middagmaal, wanneer ook bij hem de melding van een lawine binnenkomt. Muxel staat via een radiotelefoon in verbinding met de reddingsbrigade. Het nieuws van de lawine komt niet geheel onverwacht. Die ochtend is er een lawinewaarschuwing niveau 4 afgegeven, het een na hoogste niveau. Het is prachtig weer, maar de dagen ervoor heeft het hard gesneeuwd. De zon die op de berg schijnt, zorgt ervoor dat het nieuwe pak sneeuw minder goed hecht.

Muxel hoort dat een skileraar die tevens lid is van de reddingsbrigade het ongeluk heeft zien gebeuren en onmiddellijk alarm heeft geslagen. De lawine heeft buiten de piste plaatsgevonden, in het zogenoemde freie Schiraum. Wat de burgemeester nog niet weet, is dat de man die onder de sneeuw is verdwenen prins Johan Friso is.

Op de berg is Meusburger na tien minuten skiën bij de plek van het ongeluk aangekomen, in het gebied Zuger Tobel. Hij is niet de eerste. Vijftig meter verderop is de reddingshelikopter Gallus 1 geland. Aan boord bevinden zich leden van de reddingsbrigade, een trauma-arts en een speurhond.

Meusburger overziet de Lawinekegel: „Die was niet uitzonderlijk groot. Ongeveer dertig meter breed en veertig meter lang.” Hij gaat helpen met de reddingswerkzaamheden. In totaal zijn elf leden van de reddingbrigade ter plaatse.

Michael Manhart, de bedrijfsleider van de skiliften in Lech, is verbaasd als hij die middag hoort waar het ongeluk is gebeurd. „Ik ken die plek goed. Het is een steile weide, met scherpe contouren. Ik kom er in de zomer vaak om te jagen. Dat juist hier een lawine heeft plaatsgevonden, is opvallend. Vrijdagochtend zijn er nog explosieven uit een helikopter gegooid om te zien of die een lawine zouden veroorzaken. Dat gebeurde niet. De nabijgelegen officiële skiroute was dan ook gewoon open.”

Met behulp van een Lawinenverschüttetensuchgerät, een detectieapparaat om lawineslachtoffers op te sporen die speciaal daarvoor bestemde piepers bij zich dragen, wordt op de berg de verschoven sneeuwmassa afgezocht. Om half een, een kwartier nadat de eerste melding is binnengekomen, pikken de redders een signaal op van de pieper van Johan Friso. Meusburger: „Binnen vijf minuten hadden we het slachtoffer uitgegraven. Hij lag onder 40 centimeter sneeuw. De arts kon toen beginnen met zijn werk.”

De redders vormen een ketting en doorzoeken met prikstokken ook de rest van de lawine. Misschien ligt er nog iemand onder de sneeuw. Dat blijkt niet het geval. Niet veel later vliegt de Gallus 1 met het slachtoffer naar het ziekenhuis in Innsbruck. „We wisten niet dat het om de prins ging”, zegt Meusburger. „Dat hoorden we pas toen het politieonderzoek begon.”

Nadat de berging is voltooid, begint vrijdagmiddag een elite-eenheid van alpinisten van de politie aan haar werk. Politiewoordvoerder Peter Ilko van de regio Voralberg legt uit wat zij doen. „Vanuit een helikopter en ter plaatse wordt de plek van het ongeval nauwkeurig bestudeerd. Zo stellen de onderzoekers een sneeuwprofiel samen. Later spreken ze ook met de betrokkenen. Dat is dit weekend nog niet gebeurd: de prins ligt in het ziekenhuis en zijn begeleider is in shock. Hij wordt later deze week verhoord.”

In Oostenrijk begint de politie altijd een onderzoek na een lawineongeluk waarbij slachtoffers zijn te betreuren, zegt Ilko. Iemand die zo’n lawine opwekt, maakt zich schuldig aan het onder bijzonder gevaarlijke omstandigheden door nalatigheid veroorzaken van letsel.

Ilko: „Daarvoor worden in Oostenrijk jaarlijks mensen veroordeeld. Tot een gevangenisstraf leidt dat niet. De schuldige moet meestal een boete en schadevergoeding betalen. Maar het is nog veel te vroeg om te zeggen of dit hier het geval zal zijn. De officier van justitie beslist uiteindelijk of er tot vervolging wordt overgegaan.”

In het dorp zingen dit weekend de geruchten rond. De man met wie prins Johan Friso aan het skiën was, zou Florian Moosbrugger zijn, de eigenaar van het hotel waar de koninklijke familie al decennia te gast is. Niemand wil dit officieel bevestigen, maar boulevardkrant Krone Zeitung zegt het van Moosbrugger zelf te hebben vernomen.

Christian Elsensohn, bedrijfsleider van de skischool van Lech, kent de skipartner van Friso goed, zegt hij. Ze zijn beiden geboren en getogen in Lech. Dat het bij de lawine om Moosbrugger gaat, wil ook hij niet beamen. „Wat ik wel wil zeggen, is dat de metgezel van de prins een ervaren skiër is, die vaak te vinden is in het vrije skigebied, buiten de piste. Hij kent er de weg en zal niet lichtzinnig besloten hebben om daar van de berg af te dalen.”

Volgens Elsensohn, die zelf ook bij waarschuwingsniveau 4 buiten de piste skiet, zijn veel van de wintersporters die Lech bezoeken er moeilijk van te weerhouden off-piste te gaan. „Ze zijn hier een of twee weken per jaar en willen dan erg graag skiën. Mensen die hier al wat langer komen, hebben soms de houding: ik kan goed skiën, ik ben een superster. Maar het is natuurlijk wel wat anders of je van kinds af aan vijf maanden per jaar skiet, zoals ik, of per jaar een week.”

Wie uiteindelijk de beslissing heeft genomen om bij Zuger Tobel naar beneden te gaan, weet Elsensohn niet. „Maar voor zo’n besluit is elke skiër zelf verantwoordelijk. Niemand dwingt je om buiten de pistes te gaan.”

    • Bart Funnekotter