Japan doet niet aan seks

Hoe reageert een land op extreme vergrijzing? In Japan worden wc’s ontwikkeld die bloedsuikergehalte meten, auto’s die vanzelf remmen. De vergrijzingsindustrie bloeit. Maar daarbuiten verstarren economie en politiek. Na de tsunami worden vergrijsde dorpen niet herbouwd en jong talent moet nog steeds luisteren naar ouderen.

Een van de treurige vragen na de tsunami in het noordoosten van Japan van vorig jaar was of het eigenlijk wel zin had sommige verwoeste dorpen te herbouwen. Er woonden toch hoofdzakelijk ouderen, dus veel toekomst leken die kustplaatsjes niet te hebben. Bovendien: wie moest ze opbouwen? De jongeren waren allemaal vertrokken en veel ouderen hadden hun spaargeld thuis bewaard en waren dat kwijt.

Het confronteerde Japan nog eens pijnlijk met zijn zorgwekkende demografische ontwikkeling. Nu telt Japan nog 128 miljoen mensen maar als het zo doorgaat, slinkt de bevolking binnen vijftig jaar met een derde, tot 87 miljoen. Tegen die tijd zal bovendien 40 procent van de Japanners ouder zijn dan 65 jaar, een twee keer zo veel als nu. Geen land ter wereld vergrijst zo snel als Japan.

In Tokio en omgeving valt er nog niet zoveel van het probleem te bespeuren. Het geldt met zijn 36 miljoen inwoners nog altijd als de grootste stedelijke concentratie ter wereld en er wonen relatief veel jongeren. Maar het platteland kampt op veel plaatsen met een snelle ontvolking en vergrijzing. Het plaatsje Yubari op het noordelijke eiland Hokkaido telde bijvoorbeeld veertig jaar geleden nog 120.000 inwoners, nu zijn het er minder dan 11.000, overwegend 65-plussers.

De demografie is van grote invloed op de economie. Japan worstelt al jaren met een enorme overheidsschuld. Naar mate de vergrijzing voortschrijdt, wordt het moeilijker die terug te dringen. Steeds minder jongeren zullen de economie overeind moeten houden. Een complicatie is dat het management in de meeste ondernemingen door ouderen wordt gedomineerd. Voor jong talent is er nauwelijks plaats in het nog altijd tamelijk hiërarchisch ingestelde land.

Volgens sommige commentatoren is de oudere generatie ook minder bereid risico’s te nemen, waardoor Japanse ondernemingen hun scherpte verliezen. Onaantastbaar lijkende elektronicareuzen als Sony en Panasonic verliezen al snel terrein op meer dynamische Zuid-Koreaanse en Amerikaanse bedrijven. China is Japan al ruim een jaar geleden voorbijgestreefd als op een na grootste economie ter wereld, eerder dan verwacht.

De politieke klasse weerspiegelt eveneens de dominantie van de ouderen. De ene oudere heer na de ander mocht de afgelopen zes jaar als premier proberen Japan economisch uit het slop te trekken maar de een na de ander faalde. De huidige premier Yoshihiko Noda is iets jonger, 54. Hij wil nu de BTW verdubbelen om de schulden te verminderen , juist ten behoeve van toekomstige generaties, maar het is de vraag of hij het parlement hierin meekrijgt. De meerderheid van de Japanners is niet gesteld op drastische veranderingen.

De vergrijzing van Japan heeft intussen wel een heel nieuwe industrie in het leven geroepen, die men zou kunnen omschrijven als ‘grijze technologie’. Zo ontwikkelt het bedrijf Toto een toilet voor bejaarden met sensoren die het bloedsuikergehalte uit de urine kunnen afleiden. Die gegevens worden automatisch naar de huisarts doorgestuurd.

Autofabrikanten werken aan onderdelen die zijn afgestemd op oudere chauffeurs. Toyota zoekt naar corrigerende besturingssystemen, die speciaal op ouderen zijn gericht. Trapt de bejaarde per ongeluk zomaar op het gaspedaal, dan mindert de auto vaart.

Van de jongeren moet Japan het in demografisch opzicht niet hebben. Vorig jaar bleek uit overheidsonderzoek dat de meeste vrijgezellen geen seksuele partner hadden. Zo mogelijk nog opmerkelijker: ze zeiden ook niet zoveel behoefte aan seks te hebben.

    • Floris van Straaten