Imponeren in Europa,falen in de eredivisie

Lijstaanvoerders AZ en PSV verloren drie dagen na goede Europese prestaties kansloos in de eredivisie. Kunnen de Nederlandse topclubs zich niet beter volledig richten op de landstitel?

Schitteren in de Europa League, falen in de competitie. Het overkwam AZ en PSV de afgelopen week. De coaches Gertjan Verbeek en Fred Rutten spraken allebei van „een collectief falen”. Waren de nederlagen tegen FC Utrecht en FC Groningen toe te schrijven aan de internationale inspanningen? Of past dit in het beeld van een competitie zonder echte topploegen?

De spelers van AZ klaagden gisteren in de Galgenwaard weliswaar over „zware benen”, maar Verbeek had een heel andere verklaring voor de nederlaag. „Nee, het probleem lijkt me niet fysiek. Ze begonnen heel slecht aan de wedstrijd. Ze waren niet agressief, niet gefocust. Het probleem ligt dus bij de instelling van de spelers. Hoe dat precies komt weet ik niet. Ik kan niet in de hoofden van de spelers kijken.”

Rutten wilde ook niets weten van overbelaste voetballers. „Grote onzin”, zegt de coach zonder aarzeling. „Fysiologisch gezien is het geen enkel probleem. In andere landen kunnen ze het ook. Ik heb het zelf ervaren. Op donderdagavond Europees spelen, en op zaterdagmiddag weer een wedstrijd in de Bundesliga. Het is altijd heel makkelijk om te zeggen dat het daar aan ligt.”

Toch kan Europees voetbal wel degelijk invloed hebben op de binnenlandse prestaties, zegt Ajax-clubarts Edwin Goedhart. „Drie dagen zijn gewoon te kort om volledig te herstellen. Dat ga je altijd merken. Zeker als je mentaal niet fris bent, ga je kleine pijntjes sneller voelen.”

De vraag is ook of de Nederlandse clubs in de breedte sterk genoeg zijn om op drie fronten te strijden. De kans dat een Nederlandse club de Europa League wint is bijna nihil. In andere landen schromen clubs niet prioriteiten te stellen. Engelse topclubs laten hun jeugdspelers vaak opdraven in de nationale bekertoernooien. Ook de Europa League voor hen weinig status. Tottenham Hotspur schreef een licht geblesseerde Rafael van der Vaart dit seizoen niet eens in voor de groepsfase.

PSV speelde vorig jaar in de Europa League tegen een veredeld B-team van het Franse Lille om een plek in de achtste finales. PSV kwam onverwacht eenvoudig een ronde verder en strandde in de kwartfinales kansloos tegen Benfica. De Eindhovense club verspeelde in de slotfase van het seizoen het kampioenschap en eindigde als derde. Lille veroverde de titel en kwam dit seizoen uit in de Champions League. Een ronde overleven in de Champions League is goed voor drie miljoen euro, precies tien keer zo veel als de Europa League.

Earnest Stewart, technisch directeur van AZ, voelt er niets voor om zich alleen te richten op het kampioenschap. „Nee, dat zou onzin zijn”, stelt de voormalige aanvaller. „Het geeft ons een hoop plezier op drie fronten te mogen strijden. Het zijn allemaal profs die hard genoeg trainen om meerdere wedstrijden per week te kunnen spelen. Onze doelstelling is een plaats bij de eerste vijf. We spelen graag Europees. Als we dat halen zetten we de bloemen buiten.”

Ook in Eindhoven wedden ze op verschillende paarden, maar is de landstitel dit seizoen een must. Rutten had donderdag aan de Zwarte Zee, nog zo genoten van zijn mannen, op reis voor de Europa League. Hij had ze na hun zakelijke overwinning juist geprezen om hun volwassenheid. Na de knappe 2-1 zege bij Trabzonspor lonkt in de achtste finales een dubbele ontmoeting met Valencia. De wereld zag er gisteren in Groningen heel anders uit. PSV was om onverklaarbare redenen door zijn ondergrens gezakt, concludeerde in elk geval Rutten. Hij had slechts één speler gezien die wilde winnen, de Braziliaanse verdediger Marcelo. „Collectieve onvolwassenheid”, luidde zijn keiharde oordeel.

Rutten hoopt al jaren dat zijn ploeg verder is, maar komt keer op keer bedrogen uit. „Deze ervaring zullen de spelers meenemen, en over een paar jaar zullen ze ongetwijfeld wel zover zijn. Als je een grote speler wilt worden, moet je er elke week, elke dag weer staan.”

AZ overkwam precies hetzelfde bij FC Utrecht. Direct na een Europese demonstratie tegen Anderlecht ging de Alkmaarse ploeg met 3-0 onderuit. AZ-speler Maarten Martens zocht een verklaring. „Het was duidelijk dat we niet geconcentreerd aan de wedstrijd begonnen. Dat kan mentale vermoeidheid zijn. Maar dat is achteraf zo moeilijk na te gaan.”

Donderdag zal AZ er bij Anderlecht weer vol voor gaan, stelt Martens. „Het kan zijn dat je het drukke schema gaat voelen. Als je alleen in het weekend speelt, ben je beter voorbereid. Dat is zo. Maar daar moet je niet aan toegeven.” Stewart: „Ik wilde altijd voetballen. Ik werd gek als ik rust kreeg. Messi speelt ook gewoon zestig wedstrijden per jaar.”

FC Twente en Ajax logenstraften met zeges op Vitesse en NEC de theorie dat Europees voetbal punten kost. Zo waren de verliezers van de afgelopen weken nu de grote winnaars van speelronde 22. Het is 55 jaar geleden dat de verschillen in de top-zes zo klein zijn. Het populaire Nederlandse circus wordt met de maand onvoorspelbaarder, het verschil tussen de Toto (voorspellen van voetbalresultaten) en de Lotto met de week kleiner. „Voetbal is een gekke sport”, sprak FC Groningen-trainer Pieter Huistra gisteren filosofisch.

Hij kan het weten: zijn ploeg won dit seizoen met 6-0 van Feyenoord, was te goed voor Ajax, verloor uit bij PSV met 6-1, ging een paar weken geleden thuis met 3-0 onderuit tegen RKC, en veegde gisteren de vloer aan met de belangrijkste titelkandidaat.

Huistra – die onder meer voor FC Twente, FC Groningen en Glasgow Rangers speelde – denkt dat het Nederland op dit moment ontbreekt aan topteams. „Het verschil met een topteam is dat je het elke week moet doen, als het moet twee keer per week. Dan komt er zo’n trots bovendrijven dat je een 1-0 achterstand koste wat kost wilt rechtzetten.”

Huistra geeft het impliciet aan: Nederland kent feitelijk geen echte topclubs meer. RKC gaat al lang niet meer met knikkende knieën naar de Kuip, de Arena is geen onneembare vesting meer en een uitzege is voor PSV eerder uitzondering dan regel. Kleintjes bestaan niet meer in het Nederlandse topvoetbal – maar groten ook niet. Ook een subtopper als Heerenveen kan kampioen worden.

    • Koen Greven Enrob Schoof