De Duitsers wilden Gauck allang

Twee jaar geleden haalde hij het niet. Nu wordt Joachim Gauck, dominee uit Oost-Duitsland en hoeder van het Stasi-archief, toch nog president van Duitsland.

German Chancellor Angela Merkel (R) and former East German rights activist Joachim Gauck arrive with party leaders for a news conference at the Chancellery in Berlin February 19, 2012. German Chancellor Angela Merkel's conservatives have backed popular opposition candidate and former East German rights activist Joachim Gauck to become president, senior coalition sources said on Sunday. REUTERS/Fabrizio Bensch (GERMANY - Tags: POLITICS) Reuters

Joachim Gauck zei gisteravond, na overhaaste terugkomst van een buitenlandse reis, dat men niet moet verwachten dat hij Superman is. Maar er wordt wel degelijk veel verwacht van de opvolger van Christian Wulff als president van Duitsland. Gauck moet de schade herstellen die Wulff met zijn gedwongen vertrek heeft aangericht.

In de zomer van 2010 was de nu 72-jarige Gauck de tegenkandidaat van Wulff bij de presidentsverkiezing door de Bondsdag en Bondsraad (senaat). Hij verloor als gevolg van de toen heersende stemverhouding in dit verzamelde kiescollege. Maar hij had de voorkeur van de burgers, zo bleek uit opinieonderzoek. Gauck is het aangewezen staatshoofd, niet Wulff, schreef destijds Der Spiegel. Het weekblad had Gauck, met gevoel voor het Volksempfinden, op zijn omslag gezet onder de veelzeggende kop ‘de betere president’.

Nu moet Gauck bewijzen dat hij die kwalificatie waard is. Hij wil er, verklaarde hij, voor zorgen dat de Duitsers „weer in een land leven waar ze van kunnen houden”. Hij wil „als een soort reizende leraar in de politiek” de burgers het vertrouwen in eigen kracht teruggeven. Dat lijkt hoogdravend, maar als Joachim Gauck het zegt, klinkt het vanzelfsprekend. Dat komt door het retorisch talent van deze charismatische voormalige dominee.

Gauck, is geboren in de Oost-Duitse havenstad Rostock, waar hij theologie studeerde. Hij werd als dominee een van de voormannen van Neues Forum, een burgerrechtenbeweging in de DDR. Bepalend voor zijn anticommunistische opstelling was de deportatie van zijn vader, een zeeman die op nooit bewezen verdenking van spionage naar Siberië werd verbannen. Jaren later keerde hij doodziek terug.

Na de val van de Muur in 1989 was Gauck directeur van de omvangrijke en grotendeels bewaard gebleven archieven van de Oost-Duitse geheime dienst, de Stasi. Hij drong er sterk op aan dat de archieven openbaar werden. De politiek nam dat over, en zo heeft hij in belangrijke mate bijgedragen aan de verwerking van het DDR-verleden.

Gauck heeft een groot moreel gezag. Hij koestert „een elementaire liefde voor de vrijheid”, zei hij eens in een gesprek met deze krant. „De strijd voor vrijheid en democratie heeft mijn leven bepaald. Ik zou als staatshoofd de Duitsers er op willen wijzen dat ze meer zijn dan consumenten of stemvee. Ze zijn mondige burgers die hun lot in eigen hand kunnen nemen.”

Christian Wulff trad vrijdag als president af wegens het vermeend accepteren van vriendendiensten van ondernemers, in zijn tijd als premier van de deelstaat Nedersaksen. Afgelopen weekeinde hebben de christen-democraten, de sociaal-democraten, de Groenen en de liberalen onder leiding van bondskanselier Angela Merkel onderhandeld over een gezamenlijke kandidaat voor zijn opvolging. Merkel was aanvankelijk tegen Gauck. Met een keuze voor hem zou ze impliciet erkennen dat haar voorkeur voor Wulff destijds fout is geweest. Maar toen bleek dat zowel de sociaal-democraten en de Groenen als Merkels liberale coalitiegenoten Gauck wilden, ging ze overstag. Gaucks kandidatuur wordt binnen vier weken via een stemming in de Bondsdag en Bondsraad omgezet in het presidentschap.

Opmerkelijk is dat zowel de regeringsleider (Merkel) als het staatshoofd (Gauck) van de Bondsrepubliek een Oost-Duitse domineesachtergrond heeft. Beiden groeiden op in de DDR. Merkel is domineesdochter; Gauck was predikant.

Gauck is zich bewust van de symboliek van het presidentschap. Maar hij kent ook de beperkingen ervan – en legt zich daarbij neer. Tegen deze krant zei hij enige tijd geleden over zichzelf: „Ik wil de politici niet in hun vaarwater zitten, ik wil de Duitsers hoop bieden. Wat heet: ik vind het ronduit verheugend dat met een gerimpelde grijsaard zoveel hoop is verbonden”.