Absolute vorst in Europa

The castle of Vaduz, home of the Prince of Liechtenstein and his family, is seen Tuesday, December 21, 2004. Liechtenstein, branded an "uncooperative" tax haven by the Organization for Economic Cooperation and Development, won't do away with bank secrecy, Prince Alois said. Photographer: Peter Klaunzer via Bloomberg News VIA BLOOMBERG NEWS

Geen Europese vorst heeft zoveel macht als die van Liechtenstein, het bergstaatje dat ingeklemd ligt tussen Zwitserland en Oostenrijk. ‘Volk en vorst’ regeren er in ‘duale soevereiniteit’. In de praktijk komt het erop neer dat de vorst het laatste woord heeft – ‘sanctierecht’ heet dat in Liechtenstein.

Een groepje democraten wil daar nu een einde aan maken. Ze vragen om een bescheiden aanpassing van de grondwet: de vorst behoudt alleen het vetorecht over parlementaire wetgeving en over een verandering van de grondwet. Tegen de uitslag van een referendum zou hij zich niet meer mogen verzetten.

Deze poging om de macht van het vorstenhuis een beetje aan banden te leggen, heeft erfprins Alois – die officieel regeert namens zijn vader, vorst Hans-Adam von und zu Liechtenstein – aan zichzelf te danken.

Een tijdje geleden werd namelijk in Liechtenstein een referendum gehouden over versoepeling van de abortuswetgeving. Maar nog voordat de ruim 19.000 stemgerechtigde Liechtensteiners hun mening konden geven, liet de streng katholieke erfprins weten dat hij zo’n versoepeling afwijst, ongeacht de uitslag van het referendum. Uiteindelijk zei 52 procent ‘nee’.

Volgens critici kwam dat door de interventie van Alois. Ze besloten tot een zogeheten ‘volksinitiatief’ met als titel ‘Ja, zodat jou stem telt’. Nu moeten ze alleen nog 1.500 handtekeningen verzamelen en de bindende volksraadpleging is een feit.

Het is niet voor het eerst dat het volk de confrontatie zoekt met zijn vorst. In 2003 werd het ook al geprobeerd. Toen stemde ruim 64 procent van de kiezers tegen het inperking van de macht van Hans-Adam. Misschien kwam dat omdat de vorst een krachtig wapen in de strijd wierp: zichzelf. Zonder vetorecht, zou hij het land aan zijn lot overlaten.

Het vorstenhuis heeft nu dezelfde strategie gekozen. Het zegt verbaasd te zijn over het volksinitiatief, nota bene „zonder vooraf ook maar contact te hebben gezocht met het vorstenhuis”. Dat hadden de initiatiefnemers beter wel kunnen doen, luidde het vorstelijk commentaar. Dan was hun verteld dat een referendum over het in artikel 64 van de grondwet vastgelegde sanctierecht „de verkeerde weg” was. Het referendum zou artikel 113 ter discussie moeten stellen. Dat gaat namelijk over afschaffing van de monarchie.

    • Paul Luttikhuis