Ontroerd door dahlia's en sla

Het oeuvre van tuinfotograaf Marijke Heuff is aangemerkt als nationaal erfgoed. Ze houdt van boerentuinen.

Als ik nu zou beginnen met mijn vak, dan zou ik moordende concurrentie ondervinden. Maar ja, ik was destijds gewoon de eerste, dan is het gemakkelijk om zogenaamd de beste tuinfotograaf te zijn”, zegt Marijke Heuff (74) in haar woning in de Amsterdamse Jordaan. Op speciaal verzwaarde balken staat decennia werk verzameld: wanden vol boeken en rijen archiefkasten.

Marijke Heuff is alom gerespecteerd. In 2010 merkte de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed haar complete oeuvre aan als Nationaal Erfgoed. Het toonaangevende tuintijdschrift OnzeEigenTuin (OET) eerde haar in 2011 op landgoed Bingerden met de onderscheiding ‘OEThout 2011’, een prijs voor mensen die met hun werk een bijzondere bijdrage aan de Nederlandse tuinkunst en -cultuur hebben geleverd. De afgelopen veertig jaar zijn haar foto’s gepubliceerd in alle belangwekkende tuinboeken en -tijdschriften in het Nederlandse, Engelse, Franse en Duitse taalgebied. Haar naam is verbonden met de top van Nederlandse tuinauteurs, zoals An Rutgers van der Loeff (met wie ze haar boekdebuut Met mijn tuin in de wolken maakte), bevriend tuinarchitect Mien Ruys, Florentine van Eeghen, Liesbeth de Lestrieux en Maria Hofker. Ook prijken haar foto’s in werk van tuinarchitect Piet Oudolf en Engelse gardening cracks als Roy Strong, Penelope Hobhouse, Noel Kingsbury en Monty Don.

Haar faam wimpelt ze weg. „Ik ben een zondagskind”, zegt ze. Liever praat ze over de inhoud van haar fotografie. „Iemand zei eens tegen me: ‘Als ik een tuinboek pak waaraan meerdere fotografen hebben meegedaan, dan haal ik jouw werk er onmiddellijk uit.’ Dat zette me aan het denken. Ik weet nu hoe dat komt. Ik ben opgegroeid in de Achterhoek, met zijn typerende cultuurlandschap. Daarover heb ik eens iets opgeschreven.”

Van het tafeltje tussen ons in, met voorjaarsbloemen, koffiekan en koektrommel, plukt ze een vel papier en citeert: „Het landschap van de Achterhoek kenmerkt zich door zijn kleinschaligheid, door houtwallen, bosjes en bomenrijen, ingesloten akkers en weilanden, afgewisseld met graanvelden. Dat alles heeft duidelijk invloed gehad op mijn fotografie; intimiteit, verstilling en beslotenheid.” Voeg daaraan toe: gevoel voor sfeer, kleur en oog voor detail. Kijk maar naar haar boeken die nog antiquarisch te verkrijgen zijn, of blader door de jaarlijks verschijnende tuinkalenders en -agenda’s met haar foto’s.

Tuinbonen

Ofschoon ze schitterende architecturale platen van kasteeltuinen maakte, heeft ze een voorkeur voor eenvoudige tuinen. „Wanneer ik een grote landschaps- of kasteeltuin binnenstap en mijn adem stokt, dan weet ik: dit is goed, hier kan ik mijn gang gaan. Maar ik ben pas geroerd als ik een boerentuintje zie, met slakropjes, tuinbonen en prei, alles keurig op een rij en daartussen kleurige gladiolen en dahlia’s.”

Ooit was Marijke Heuff verpleegkundige en werd ze door Terre des Hommes uitgezonden naar de brandhaarden van de wereld. „Bij mijn eerste reis, naar Gabon en Biafra, drukten fotograferende vrienden me zo’n kleine Rollei in de handen. ‘Leg vast wat je ziet’, zeiden ze. En dat deed ik, ook later in Zuid-Amerika, Israël en Griekenland.” Midden jaren zeventig vestigde ze zich weer in Amsterdam, om als oproepverpleegkundige te gaan werken. In haar afwezigheid was daar iets veranderd. „Kleine stadstuinen ontstonden waar je maar keek! Iedereen haalde een stoeptegel bij zijn gevel weg en zette er plantjes in. Die geveltuinen ontroerden me; ik maakte er foto’s van en toonde ze aan Margriet. Het werd mijn eerste groenreportage, van zes pagina’s.”

Avenue en Residence volgden. Een vriend raadde haar aan haar werk ook in het buitenland aan te bieden. Ze reisde naar Hamburg, zetel van chique Duitse woon- en tuinbladen. „Zenuwachtig, en beladen met kilo’s dia’s stapte ik in de trein.” Ter plekke namen Schöner Wohnen, Architektur und Wohnen en Mein schöner Garten reportages van haar af, vijf of zes per blad. „En zo rolde het door.” Haar foto’s werden daarna ook aangekocht op de Frankfurter Buchmesse en in Londen door gerenommeerde uitgeverijen.

Als Heuff in Nederland werkte, trok ze door het land in haar bestelbusje, waarin ze ook overnachtte. „Tuineigenaren boden me dikwijls logies aan, maar ik riep dan: ‘Laat mij maar in mijn rommeltje bivakkeren.’ Veel liever sliep ik in mijn busje, middenin zo’n tuin. Dan ontwaakte ik bij het vroege ochtendlicht met de eerste zonnestralen, wanneer dauw en nevels nog zichtbaar waren.”

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, die mede om de documentaire waarde haar oeuvre aanmerkte als Nationaal Erfgoed, heeft geen geld voor de aankoop van foto’s van Heuff. De dienst hoopt de huisvesting van de vijftigduizend dia’s te kunnen faciliteren. Heuff werkt nu hard aan het toegankelijk maken van haar archief. „Ik orden en gooi soms iets weg. Al die dia’s gaan weer door mijn handen. Opnieuw maak ik een tuinenreis door Nederland en ver daarbuiten. Dit keer op een kantoorkruk. Ik ben al bij de letter P!”

Briefkaarten, tuinkalenders en -agenda’s van Marijke Heuff worden uitgegeven door Bekking & Blitz, Amersfoort, www.bekkingblitz.com

    • Alma Huisken