Nog eens 400 pagina's over de vastgoedfraude

Auteurs: Vasco van der Boon en Gerben van der MarelTitel: De ontknoping. De vastgoedfraude voor de rechterUitgever: Nieuw Amsterdam ISBN: 9789046812044, 401 blz. € 21,95

Dat tweede boek schrijven, of die tweede cd maken, nadat het eerste zo’n groot succes was. Het schijnt een vreselijke opgave te zijn, die vaak mislukt.

De twee journalisten van het Financieele Dagblad, Vasco van der Boon en Gerben van der Marel, hebben het zichzelf extra moeilijk gemaakt door een rechtszaak te beschrijven in hun tweede boek. De ontknoping, heet dit vervolgboek, over de fraudezaak rond vastgoed van Bouwfonds en het Philips Pensioenfonds.

Natuurlijk is deze rechtzaak – de verdachten werden drie weken geleden veroordeeld – niet zomaar een zaak. Het is de grootste fraudezaak uit de Nederlandse geschiedenis, waarin voor honderden miljoenen gesjoemeld werd met vastgoed. Maar het blijft een rechtszaak over fraude. En die zijn zelden spannend. Geld doorsluizen, valse facturen opstellen en gouden horloges uitdelen klinkt misschien opwindend; de handeling zelf stelt weinig voor. Er vervolgens ook nog eens urenlang over praten in een rechtzaal is gortdroog en dodelijk saai. Juristenporno. Dus hoe schrijf je daar een boeiend boek over?

Dat doen de auteurs door in de inleiding de lezer te bezweren dat de strafzaak vreselijk spannend was. Een zinderende apotheose, noemen ze de behandeling, die meer dan tachtig dagen duurde. „De strijd op het scherpst van de snede tussen aanklagers, verdachten en hun topadvocaten resulteert in een uniek courtroom-drama. Met verraad, schijnbewegingen, leugens, meineed, wraak, geldzucht, vervalste bewijzen en omkoping.”

Daarna volgt een soort chronologische behandeling van de strafzaak. Aan de hand van gesprekken die de auteurs met anderen over de verdachten hebben gevoerd, schetsen ze een beeld van de meeste verdachten. Daaruit blijkt dan in de meeste gevallen dat die verslingerd zijn aan geld. Tja. Vaak volgt dan een beschrijving van de zitting, inclusief conversaties tussen verdachten, officieren van justitie en rechters. Je moet een heuse liefhebber zijn om dat allemaal te willen lezen.

Maar ronduit saai is bijvoorbeeld het hoofdstuk waarin staat beschreven hoe rechter Rino Verpalen door twee verdachten gewraakt werd. Met regelmaat doen advocaten zo’n verzoek als ze twijfelen aan de onpartijdigheid van een rechter. Vaak slaagt het verzoek niet, soms wel, zoals bij Verpalen. Hij had uit het gedicht ‘De Pruimenboom’ geciteerd. „Jantje zag eens pruimen hangen, O! als eieren zo groot.” De wrakingskamer oordeelde dat hij hiermee inderdaad de schijn van vooringenomenheid had gewekt. Maar na de wraking ging de zaak tegen de andere verdachten gewoon door. Bijzondere jurisprudentie leverde de kwestie niet op. Het enige effect was wat oponthoud en twee verdachten die dit jaar voor een nieuwe rechter moeten verschijnen.

Waarom deze gebeurtenis een heel hoofdstuk verdient, is een raadsel. Maar het is ook typerend voor het hele boek. Het behandelt een rechtzaak die al enorme aandacht heeft gekregen op radio en tv en in kranten. Nergens stijgt het hier eigenlijk boven uit. Wat heeft deze zaak betekend? Is de vastgoedbranche erdoor veranderd? De schrijvers doen geen poging de zaak eens in perspectief te plaatsen.

Waarom dan toch 400 nieuwe pagina’s? Waarschijnlijk smaakte het succes van hun eerste boek naar meer. Dat werd een bestseller. Terecht. Maar toen waren de verdachten nog onbekend en was hun handelen nog niet eindeloos beschreven. Het was een onthullend en soms levendig boek. Het begon in het schemerdonker. Een rechercheur liep over het landgoed van hoofdverdachte Jan van V. De grond trilde merkwaardig, vond de man. Bleek hij op het dekzeil van het zwembad te lopen.

Het Openbaar Ministerie en de meeste verdachten zijn inmiddels in hoger beroep gegaan. Hopelijk weten de auteurs zich bij die behandeling in te houden.

Tom Kreling

    • Tom Kreling