Geschubd harnas

Tjomp, tjomp – smak smak smak. De tanden van piranha’s boren zich overal doorheen. De beruchte Braziliaanse roofvissen hebben weinig vrienden. Toch zwemt één vis veilig in hun water, en biedt dapper weerstand: de Arapaima.

Hoe kan dat? In hun grote, altijd hongerige groepen zijn piranha’s niet kieskeurig. Met hun tanden als stevige scheermessen in een bek als een tang kunnen ze werkelijk alles aan. Zelfs grote prooien ontvlezen ze binnen de kortste keren tot op het bot. Vissen met pech zijn in een paar tellen verdwenen.

Behalve de twee meter lange Arapaima. Onverstoorbaar zwemt hij door het water in het Amazonegebied. Zijn geheim? Een lichtgewicht harnas. Niet met schubben die hard zijn, maar met schubben die hard én zacht zijn. Heel uitgekiend.

De zwart-witte schubben kunnen wel tien centimeter lang worden. Ze zijn heel mooi uit lagen opgebouwd. Aan de buitenkant zijn ze werkelijk steenhard. Daar zijn ze versterkt met kalk, als in onze botten. Daaronder bestaan ze uit lagen collageen – zoals in het zachtere kraakbeen in onze oren. Prachtig spul, knijp maar eens in een oor, bij gebrek aan een Arapaima. Zacht en stevig, verend en elastisch.

De schubben zijn daardoor fantastische schokbrekers. De keiharde buitenkant kan zijn energie bij een aanval goed kwijt: in de zachte binnenkant die zo de klap opvangt en barsten voorkomt. Glas of porselein is ook héél hard. Maar zelfs onhandige mensen krijgen het stuk. Een Arapaima-schub kun je daarentegen laten vallen zo vaak je wilt.

De truc ‘hard op zacht = superhard’ voert de natuur wel vaker uit. Onze tanden blijven er ook door heel, meestal. Maar in de Arapaima is de truc wel heel goed gedaan. Uniek.

De proef op de som? Onderzoekers probeerden met geleende Piranha-tanden in een klem Arapaima-huid te doorboren. Geen succes, of eigenlijk toch: de tanden braken af (het staat deze week in Advanced Engineering Materials).

Piranha’s weten het: op een Arapaima bijt je de tanden stuk. Mensen gaan zijn huid nu proberen na te maken. Als flexibel en lichtgewicht harnas, voor soldaten.

Frans van der Helm

    • Frans van der Helm