Wulff schond de Duitse principes

De president in Duitsland heeft een hoog moreel gezag. Wulff kon dat met zijn gesjoemel niet waarmaken. Hij gaat nu smadelijk af; maar het is ook een opluchting.

German President Christian Wulff and his wife Bettina leave after a statement in the presidential residence Bellevue Palace in Berlin, February 17, 2012. Wullf on Friday announced his resignation. REUTERS/Fabrizio Bensch (GERMANY - Tags: POLITICS) REUTERS

De zelfverzekerdheid van Christian Wulff, erg groot toen hij nog niet door affaires was getroffen, nam de laatste weken steeds verder af. Hij werd bleker en bleker. En zelfs zijn jonge en tweede echtgenote Bettina, die altijd stralend de wereld inkeek, was het lachen vergaan. Nu is het gedaan met wat formeel in rang de hoogste Duitser is. President Christian Wulff (52) is vanmorgen afgetreden.

Zijn vertrek, toch nog onverwachts, kan het beste als ‘smadelijk’ worden omschreven. Tegelijk is het een opluchting. Voor de politiek, voor de bevolking, en ook voor Christian Wulff zelf en zijn familie. In het keurig aangeharkte Duitsland werd het in toenemende mate als een afgang ervaren dat het staatshoofd, die een onkreukbaar voorbeeld voor iedere burger hoort te zijn, in een geur bleef staan van vriendendiensten, handjeklap en het niet zo nauw nemen met morele regels.

Wulffs nauwe relaties met ondernemers en zijn daarmee verbonden escapades in z’n tijd als premier van de deelstaat Nedersaksen waren overal onderwerp van gesprek: in de Bondsdag, in talkshows op televisie, in de kranten en op straat. Omdat hij er niet in slaagde schoon schip te maken, slonk zijn geloofwaardigheid zienderogen. Op het laatst hadden nog maar weinig Duitsers vertrouwen in hun staatshoofd.

„Wat voor mij geldt, moet voor onze president gelden: hij moet schone handen hebben. Voor mij is de verleiding ook groot om geschenken aan te nemen. Maar als ik dat doe, kan ik in problemen komen met mijn beroepsvereniging en mijn klanten. Het is ongehoord dat het zo lang heeft geduurd voordat Christian Wulff heeft ingezien dat zijn handelen fout is geweest en dat het Duitsland schade heeft berokkend”, zegt een apotheker in de Berlijnse wijk Charlottenburg.

Niet alleen de Duitse politiek, maar het hele bestaan in Duitsland stoelt op principes als degelijkheid, betrouwbaarheid en geloofwaardigheid. Uitgerekend Christian Wulff, die voorheen bekend stond als een eerlijk en betrouwbaar man, heeft gezondigd tegen de Duitse Gründlichkeit. Hij dacht dat hij de rel kon ‘uitzitten’ – zoals bondskanselier Helmut Kohl altijd deed als de golven hoog gingen – maar daarvoor waren zijn vermeende vergrijpen te groot.

En daarvoor was zijn ambt te hoog. President in Duitsland is weliswaar een grotendeels ceremoniële functie, maar tegelijk wordt het staatshoofd een groot moreel gezag toegedicht. Presidenten als Theodor Heuss (1949-1959), Richard von Weizsäcker (1984-1994), Roman Herzog (1994-1999) en Johannes Rau (1999-2004) hebben ieder voor zich op bijzondere wijze inhoud weten te geven aan hun ambt. Von Weizsäcker (91) geldt nog steeds als het geweten van de natie.

Het moet nog blijken wat er allemaal waar is van wat Wulff wordt aangewreven. De Duitse pers heeft in deze affaire niet steeds met groot geschut gevuurd. Het is haast onvermijdelijk dat er ook een discussie komt over hoe de media met deze zaak zijn omgegaan; meer in het bijzonder over de vraag of Wulff niet al veroordeeld was voordat zijn schuld vast stond.

Gelogen heeft Christiaan Wulff misschien niet. Maar eerlijkheid ziet er toch anders uit. Het besef dat in slot Bellevue, het werkpaleis van de president in Berlijn, een man huist die het met de waarheid kennelijk niet zo nauw neemt, is bij de Duitsers hard aangekomen. Begin dit jaar toonden demonstranten voor Bellevue naar voorbeeld van de Arabische revolutie hun schoenen aan de hoofdbewoner van het presidentiële paleis. „Misleiden en liegen: dat hoort bij Wulff”, stond op een protestbord. Een van de demonstranten zei: „Zijn functie stoelt op moreel gezag. Dat heeft hij verspeeld. Wulff moet weg, Duitsland is geen bananenrepubliek.”

Een bijzondere rol in het aftreden van Wulff heeft de boulevardkrant Bild gespeeld. Het is een opmerkelijke verhouding die Wulff en Bild jarenlang hebben gekoesterd. Voor de krant zijn de president en diens vrouw behalve gewoon nieuws ook en vooral entertainment. Nog in zijn tijd als minister-president van de deelstaat liet Wulff zich vaak portretteren in het ‘volksdagblad’ met zijn oplage van rond de twee miljoen exemplaren. Met nieuws van het soort dat niet erg serieus is, maar wel graag gelezen wordt. Als weinig anderen hebben de Duitse president en zijn echtgenote Bettina zich door dit blad laten ophemelen.

Uitgerekend Bild heeft de bijl gezet aan Wulffs ondergang. Bild onthulde dat Wulff van een bevriend ondernemersechtpaar een lening heeft gekregen van 500.000 euro, tegen een gunstige rente, om er een woning voor te kopen. Om te voorkomen dat Bild de kredietaffaire zou publiceren, belde het staatshoofd de hoofdredacteur en de uitgever van Bild op en dreigde hen met een rechtszaak en een „definitieve breuk”.

„Wie met Bild in de lift naar boven gaat, gaat ook met Bild weer naar beneden”, zei ooit uitgever Mathias Döpfner, directeur van Springer Verlag, de uitgever van Bild. Dat harde principe heeft Wulff nu aan den lijve ondervonden.

Voor bondskanselier Angela Merkel komt het vertrek van Wulff uiterst ongelegen. Iedereen weet dat Wulff haar persoonlijke keuze als president was. Zijn aftreden is rampzalig voor haar gezag en geloofwaardigheid. De oppositie kan nu vrij schieten op Merkel en de christen-democraten. Over anderhalf jaar zijn de Bondsdagverkiezingen. De sociaal-democraten en de Groenen zullen zonder twijfel de nodige verkiezingsretoriek uit de kast halen om duidelijk te maken dat zij betere kandidaten achter de hand hadden.

Wie Wulff opvolgt, is nog een open vraag. Twee jaar geleden schoof de oppositie oud-DDR-dominee en strijder voor de mensenrechten Joachim Gauck naar voren. Nu worden de namen genoemd van onder anderen oud-minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier, minister van Defensie Thomas de Maizière en voormalig minister van milieu Klaus Töpfer.

    • Joost van der Vaart