De vluchtweg van de coalitie gaat rechtsaf

De speelruimte van de coalitie is afgenomen nu links zich heeft afgemeld voor nieuwe bezuinigingen.

In de coalitie groeit de beweeglijkheid, in de oppositie neemt de souplesse af. Door de aandacht die de interne PvdA-ruzie gisteren kreeg, ging dat gisteren verloren. De sociaal-democraten vinden dat Nederland „linksom” uit de recessie moet komen, zei leider Job Cohen. De rechtse coalitie moet het zelf uitzoeken.

Eenzelfde signaal kwam van de SGP. De partij waarop de coalitie tot nog toe altijd kon steunen, verzet zich tegen mogelijke bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking. Tegelijkertijd zei PVV-leider Wilders dat voor hem „alles bespreekbaar” is – een on-karakteristieke flexibiliteit, waarop hij dan ook nog dezelfde dag terugkwam. Het beeld dat twee weken voor de start van onderhandelingen over extra bezuinigingen opdoemt is dat coalitiepartijen VVD en CDA er de komende maand met gedoogpartner PVV alleen voorstaan.

De PvdA maakte gisteren nog eens duidelijk dat het niet meer voor de hand ligt mee te denken met de coalitie, die zonder twijfel harde bezuinigingen gaat aankondigen. En daarmee kan één scenario definitief als onrealistisch worden weggezet. In Den Haag werd nogal eens gefantaseerd dat VVD en CDA na het mislopen van de onderhandelingen met de PVV gedoogsteun aan de linkerkant zouden gaan vragen. De sociaal-democraten, die het slecht doen in de peilingen, zullen inzien dat dit gelijkstaat aan zelfmoord.

Op 1 maart komt het Centraal Planbureau met ramingen voor de komende drie jaar. Die vertellen hoeveel er komend jaar bezuinigd moet worden om te voldoen aan de eis van Europa: een begrotingstekort onder de 3 procent.

De positie van de PvdA is niet zo gemakkelijk als het lijkt. De sociaal-democraten hebben zich, op een enkele uitzondering na, als pro-Europese oppositiepartij opgesteld. Op het gebied van de euro (en de pensioenen) steunt de partij het regeringsbeleid.

En in welk kader vinden deze besparingen allemaal plaats? Om te voldoen aan de eisen van Europa. Onder meer de grote overheidstekorten hebben geleid tot een vertrouwenscrisis in de financiële wereld, waardoor zelfs de euro op het spel is gezet. Een pro-Europese partij moet dan ook niet weglopen voor noodzakelijke bezuinigingen, kunnen VVD en CDA betogen.

Toch kan het kabinet dit beeld niet te sterk uitdragen. Minister Jan Kees de Jager (Financiën, CDA) zegt niet voor niets dat de komende bezuinigingen vooral goed zijn voor de Nederlandse economie. Die opstelling heeft alles te maken met de gedoogpartner: Wilders kan het zich ten opzichte van zijn kiezers niet veroorloven om akkoord te gaan met pijnlijke bezuinigingen die alleen maar het gevolg zijn van regels van Brussel.

Ook aan de rechterkant is er minder beweeglijkheid. Fractieleider Kees van der Staaij van de SGP, op wie de coalitie bijna altijd op kon rekenen, maakte gisteren duidelijk niet verder te willen bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking. „Dat is meer een terrein om op te hervormen”, aldus Van der Staaij.

Juist ontwikkelingshulp (jaarlijks circa 4 miljard euro) gebruikt Wilders als breekijzer in de onderhandelingen: zonder miljardenbezuinigingen op die post komen er nul hervormingen, herhaalde hij gisteren.

Deze week ondervond vicepremier Maxime Verhagen (CDA) hoe complex de situatie is. In een interview met De Telegraaf liet hij weten dat wat hem betreft alle opties op tafel liggen. Een paar dagen later riep hij op tot slim bezuinigingen en hervormen.

Daarmee leek hij zowel een gebaar te maken naar Geert Wilders (bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking is niet onbespreekbaar) als naar de oppositie (niet de economie kapot bezuinigen, maar structurele veranderingen doorvoeren).

Veel resultaat had de toenaderingspoging van Verhagen niet. Van de oppositie hoeft hij vooralsnog niets te verwachten. En Wilders twitterde venijnig, over CDA’ers die hervormingen „rondtoeteren”.

PvdA-fractie is moeilijk bij elkaar te houden: pagina 4-5