Achteruit regeren

Nederland zit in een recessie. Wat is er fout aan deze zin? Zit moet zijn: zat. Want het CBS rapporteerde de economische groei van het laatste kwartaal 2011. Het is intussen dik 2012. Op de beurs schijnt alweer de zon. Toch worden de cijfers van het CBS met beide handen aangegrepen om nieuwe bezuinigingen door de strot van de burger te drukken. We mogen zelfs niet eens meer hopen op Olympische Spelen in 2028.

Het is achteruit regeren. Dat is makkelijker dan vooruitkijken. Steeds weer de vorige ramp proberen te voorkomen, de oude crisis te bestrijden. Waarom toch altijd weer die neiging om de put te dempen als het kalf verdronken is?

Er is lange tijd gedacht dat we voor onze toekomstplannen een specifiek stuk brein hebben: de prefrontale schors. En dat het vermogen de toekomst voor ogen te zien ons onderscheidt van ‘lagere’ dieren, die de pech hebben veel minder prefrontale schors te hebben. Niets blijkt minder waar.

Onderzoekers van Washington University onderzochten welke delen van het brein nodig zijn om plannen voor de toekomst te maken.

In de MRI scanner moesten mensen zich episodes uit het verleden herinneren, dan wel zichzelf in een toekomstig scenario proberen voor te stellen. Geen verschil in hersenactiviteit. In beide gevallen was de prefrontale schors actief, maar veel sterker nog de temporaalkwab, een stuk van het brein dat wordt gebruikt om gebeurtenissen uit het verleden op te slaan en weer op te rakelen. Om aan de toekomst te denken gebruiken we onze herinneringen. De resultaten passen goed bij de bevinding dat patiënten met geheugenverlies vaak grote moeite hebben om plannen voor de toekomst te maken.

Ook dieren die naar de toekomst kijken, zien eigenlijk hun verleden. Vlaamse gaaien, bijvoorbeeld, verzamelen voedsel voor de winter en kunnen duizenden verstopplaatsen onthouden. Onderzoekers in Cambridge stopten de vogels in verschillende kooien waar ze ofwel altijd ontbijt kregen, dan wel nooit. De rest van de dag kregen ze gewoon eten. Maar soms kregen ze ’s avonds een extra portie pijnboompitten. Als ze dan in een kooi zaten waar ze geen ontbijt verwachtten, verstopten ze daar extra veel. Pijnboompitje voor donkere dagen, een eigenschap die juist bij dieren met een fenomenaal geheugen voorkomt.

Wie vooruitkijkt, wordt verblind door zijn achteruitkijkspiegel. Iemand met een echte visie op de toekomst ontsnapt aan de gesel van zijn herinneringen. Kom op Mark Rutte, je bent een jonge vent. Spring over de schaduw van het verleden. Geef ons een nieuwe toekomst, niet die oude.

    • Victor Lamme