Zorg toneel van politieke ommezwaaien

Nieuwsanalyse

De PvdA ziet marktwerking in de zorg niet meer zitten, de PVV was eerst tegen, maar verwacht er nu alsnog heil van. „Gaandeweg kun je tot andere conclusies komen.”

De PvdA komt terug op de marktwerking in de zorg. De PVV vindt het tóch goed als ziekenhuizen naar winst gaan streven. En de VVD, inclusief haar minister van Volksgezondheid Edith Schippers, ziet opeens heil in ouderwetse budgetten voor de zorg.

De ommezwaaien waren niet van de lucht gistermiddag tijdens het overleg in de Tweede Kamer over de ontwikkeling van de Nederlandse gezondheidszorg.

De zorg is „fantastisch”, zei Schippers gisteren. De overlevingskansen van ernstig zieke mensen zijn de laatste jaren „enorm toegenomen”. De wachtlijsten zijn verdwenen, de toegankelijkheid van de gezondheidszorg is „top”. Daar is zij „trots’’ op. Maar de kosten voor de zorg stijgen heel hard, tot 75 miljard euro in 2015. „Nederland is relatief duur’’, zei Schippers.

Daarom moeten patiënten niet meer in groten getale naar dure ziekenhuizen, maar als het kan naar de goedkopere huisartsen. Ook verpleegkundigen moeten werk overnemen van medisch specialisten.

En ziekenhuizen of afdelingen moeten sluiten als ze te weinig ervaring opbouwen met bepaalde behandelingen, zoals borstkankeroperaties. Want inmiddels is er genoeg bewijs dat de zorg pas van goede kwaliteit kan zijn als artsen veel routine met de behandelingen hebben.

Sinds de invoering van het nieuwe zorgstelsel in 2006 moeten niet alleen zorgverzekeraars met elkaar concurreren, maar ziekenhuizen ook meer en meer. Zorgverzekeraars hebben de taak namens hun verzekerden bij ziekenhuizen de beste zorg in te kopen tegen een zo scherp mogelijke prijs. Verzekeraars zouden ziekenhuizen, die patiënten niet goed behandelen of te hoge prijzen in rekening brengen, links moeten laten liggen. Het idee is dat dit tot goede en zuinige zorg leidt.

Prijzen van behandelingen zijn zo de afgelopen jaren gedaald, maar ziekenhuizen en dokters zijn ter compensatie méér gaan doen. Hun inkomsten nemen namelijk toe naarmate zij meer patiënten onderzoeken en behandelen. Daarom zijn er bijvoorbeeld overal in ziekenhuizen hoest-, snurk- en grieppoli’s gekomen. Overbodige zorg, vindt Schippers, waarvoor ziekenhuizen hoge rekeningen sturen. De zorg is er per saldo duurder van geworden. Burgers betalen de rekening, doordat de premies stijgen.

Gisteren zochten de volksvertegenwoordigers en de minister een oplossing voor dit probleem. „We willen niet dat snijden loont”, zei Schippers over de ‘productiedrift’ van artsen. De VVD vroeg haar experimenten toe te staan waarbij huisartsen en medisch specialisten binnen een regio samen één zak geld krijgen voor de zorg van alle patiënten in dat gebied. Dat moet de samenwerking bevorderen en overbodige zorg tegengaan.

De verzekeraars beheren in deze experimenten met ‘populatiebekostiging’ het geld. Zulke proeven lijken haaks te staan op het vrijemarktdenken dat Schippers bij haar aantreden enthousiast bepleitte.

Het is alsof de overheid aan garagehouders en autodealers voorschrijft hoeveel auto’s er maximaal binnen een regio verkocht mogen worden. De experimenten komen er, beloofde de minister, ook al „is het inderdaad budgettering”. Ze ziet er de voordelen van in. „Je drukt de lucht uit het systeem.”

Niet alleen bij de VVD, ook bij de PvdA was er „voortschrijdend inzicht”. De partij steunde de marktwerking de afgelopen jaren (als coalitiepartner in het kabinet Balkenende IV), zij het met gepaste tegenzin.

Gisteren zette de PvdA een nieuwe koers uit. „Marktwerking als ordeningsprincipe werkt niet”, zei Kamerlid Eeke van der Veen. „Wij hebben serieus geprobeerd de voordelen van de marktwerking te zien, maar hebben ze niet ontdekt. Gaandeweg kun je tot andere conclusies komen.” Hij wil ook regionale budgetten voor zorgverleners.

Zonder steun van de PvdA is de minister afhankelijk van de PVV. Die partij pleitte de afgelopen jaren juist tégen meer marktwerking en winst in de zorg, maar draaide met het oog op het coalitiebelang bij. Meer concurrentie en winst in de zorg is voor de PVV geen probleem meer.

„Ik weet niet of dit het allerbeste is”, zei PVV’er Karen Gerbrands gisteren toen ter sprake kwam dat ziekenhuizen straks winst mogen uitkeren aan private investeerders. „Maar ik vind dat we moeten kijken of het werkt.”

    • Antoinette Reerink