Welkom in de grote tent op het stroppenfestival - met dank aan SNS

Wie zijn wortels uit het oog verliest, loopt het risico om als een blindeman te blijven dolen. Op zoek naar houvast.

Bank en verzekeraar SNS Reaal (bijna 7.000 medewerkers) is een pijnlijk voorbeeld. Sommige van de wortels van het verzwakte financiële conglomeraat liggen nog in de rode familie, in de tijd dat de vakbeweging nog een eigen bank en verzekeraar had waar zij zelf en de leden hun zaken konden doen.

Waar de coöperatieve Rabobank haar wortels trouw bleef, moest SNS Reaal zo nodig naar de beurs én op overnamepad. De aankoop in 2006 van de vastgoedfinancieringen van het voormalige Bouwfonds was een categorie transacties die een vakbondsbank niet snel zou doen. In een optimistische economie staat vastgoedfinanciering garant voor snel geld: grote bedragen en mooie marges. Iedereen blij.

Maar als de economie omslaat wordt vastgoedfinanciering een stroppenfestival. En op dat festival heeft SNS Reaal nu een van de grootste tenten. Die risico’s zijn geen hogere rekenkunde, maar een ervaringsfeit uit hoofdstuk 1 van het Handboek Bankier.

SNS Reaal voldoet niet aan de verzwaarde vermogenseisen van de Europese en Nederlandse bankentoezichthouders. Maar zij beloofde vanochtend in de publicatie van haar resultaten dat het tekort op het cruciale toetsingmoment op 30 juni gefikst is. En dan?

Aan de regels voldoen is één ding, een winstgevende bank en verzekeraar zijn is nog iets anders. De netto winst vorig jaar is, na aftrek van een eenmalige opbrengst op de inkoop van eigen schuld, een schamele 3 miljoen euro.

En dan moet het ergste nog komen. De financiële crisis en de Nederlandse recessie gaan elkaar verder versterken. Kenmerkend voor een financiële crisis is de pijnlijke nasleep van de overmatige schulden die bedrijven, burgers, banken en overheden zijn aangegaan. Schulden verlagen is de economie van de recessie. Ontschulding (deleveraging). Financieel directeur Bert Bruggink van de Rabo zei vorige week dat particulieren gretiger dan ooit aflossen op hun hypotheek.

De wisselwerking van crisis en recessie is het soort van bankenpech dat zomaar een bankenramp kan worden. Andermans schuld is het bancaire kernbedrijf. Daar verdienen banken de rente en de provisies. Als iedereen gaat aflossen of bang is om nieuwe leningen af te sluiten, moet de bank loketten gaan sluiten. Maar kredieten moeten juist voor de winst zorgen waarmee het vermogen kan worden versterkt. Eind 2011 had SNS Reaal zelf voor 1,5 miljard euro goedkoop krediet opgenomen bij de Europese Centrale Bank. En o ja, er moet ook nog Nederlandse staatssteun uit de kredietcrisis van 2008 worden afgelost.

De cijfers van SNS Reaal onderstrepen hoe langzaam de schuldvermindering verloopt. In 2008, toen de financiële crisis zijn eerste piek had, namen bedrijven en burgers nog 5,5 miljard euro extra krediet bij SNS. De vorderingen van de bank op klanten waren eind 2008 bijna 66 miljard euro. Eind 2009 was het weer verder opgelopen naar 67,5 miljard. Toen kwam de krimp. In 2010 waren de vorderingen op klanten 65 miljard en eind vorig jaar zakten zij daar onder.

Opmerkelijker is de terugloop met 21 procent van de kredieten aan bedrijven. In plaats van die bedrijfskredieten komen woninghypotheken, een categorie leningen die in het verleden verliesbestendiger was. Met plezierige openheid vertelt SNS Reaal ook hoe het staat met de betalingsachterstanden van haar klanten. Als percentage van de leningen is dat bij bedrijven 4,3 procent, en bij woninghypotheken inmiddels 3,28 procent. Achterstanden zijn nog geen verliezen, maar na de stroppen en de vastgoed debacles kan SNS Reaal zich geen leergeld meer permitteren.

Menno Tamminga

    • Menno Tamminga