Schoonheid is niet altijd iets moois

Gewelddadig. Teder. Skoonheid, de tweede film van de Zuid-Afrikaanse filmmaker Oliver Hermanus (1983), is allebei. Een seksuele hellevaart. En een film over dat plotse licht dat op iemands gezicht valt en de hele wereld licht en mooi kan maken. Skoonheid moet je daarom ironisch opvatten, vertelde Hermanus op het afgelopen Filmfestival Rotterdam waar de film zijn Nederlandse première beleefde. Het verhaal van de boer François die seksueel geobsedeerd raakt door de zoon van een oude vriend is taboedoorbrekend, maar ook smerig. En dan soms toch ook weer vol observaties die je doen geloven dat er inderdaad zoiets als schoonheid of puurheid bestaat. Alleen weet men daar in postapartheid Zuid-Afrika niet zo goed raad mee.

1 Is ‘Skoonheid’ eigenlijk wel een film over schoonheid?

„Wat François voor Christian voelt is vooral seksuele aantrekkingskracht. Lust. Geilheid. En dat is niet noodzakelijkerwijs iets moois. Maar wat ik met die titel bedoel is schoonheid als een concept, als waardemiddel. Christian is in de ogen van François een mooi voorwerp dat hij wil bezitten en beheersen en als dat niet lukt vernietigen. Schoonheid zet de keten van gebeurtenissen in beweging, maar op een gevaarlijke manier. De wereld waarin wij leven is geobsedeerd door het begrip schoonheid. Alles moet mooi zijn. En wie veel mooie dingen heeft is gelukkig. Althans, dat denkt men dan. Ik denk dat iedereen wel het gevoel kent van door iemand aangetrokken worden omdat hij een voorbeeld is van wat je wilt in je leven, een ideaal: succes, humor en ja ook schoonheid. Het is vaak moeilijk om dat te weerstaan.”

2 En wat is de link met François’ getroebleerde seksualiteit?

„Voor mij was het interessanter om te onderzoeken hoe zo’n soort man als François, een witte Afrikaner van middelbare leeftijd, met vrouw en kinderen en één brok onderdrukte homoseksualiteit, daarmee omgaat, dan zomaar een getrouwde man die zijn vrouw bedriegt. François jaagt zijn eigen ongeluk na, omdat hij zichzelf niet erkent.”

3 Is homoseksualiteit alleen een plotmiddel, of wilde u er ook nog iets mee zeggen over de positie van homo’s in Zuid-Afrika?

„François representeert voor mij het verleden van Zuid-Afrika. Hij komt uit een tijd dat homoseksualiteit niet geaccepteerd werd. Het was een ziekte, dat moest je wegstoppen. De tijd van apartheid. Inmiddels is het land veranderd en François realiseert zich dat hij misschien iets met die gevoelens kan doen. Dat prikkelt hem. Maar hij weet niet hoe hij zich moet uiten.”

4 Is dat alles?

„Zuid-Afrika is een land met een lange geschiedenis van seksueel geweld. We hebben gelijke rechten voor iedereen, maar het blijft wel Afrika, dat ook een sterke tribale mentaliteit kent. Het heeft allemaal wel iets met het objectiveren en daardoor gemakkelijker uitsluiten van de ander als ander te maken. Pas onlangs heeft er een baanbrekende zaak gediend waarin een groep mannen die een lesbische vrouw had verkracht en vermoord, wat zij een ‘corrigerende verkrachtingsmoord’ noemden, levenslang heeft gekregen. In mijn herinnering is dat de eerste keer dat zo’n zaak tot een einde is gekomen en niet wegens gebrek aan bewijs of zoiets is geseponeerd. Het geeft vertrouwen om te weten dat de overheid aan je kant staat. Maar het is hetzelfde als met racisme. Racisme is illegaal in Zuid-Afrika, maar dat wil niet zeggen dat het er niet is.”

    • Dana Linssen