Olieprijs piekt uit angst voor acute boycot door Iran

Het spel rond de Iraanse olieboycot loopt op. Teheran zou dreigen de export acuut te staken, Washington werkt aan nog hardere sancties.

Was het een serieus schot voor de boeg, een warrig dreigement, een test of gewoon een manier om geld te verdienen? Gisteren steeg de prijs van een vat ruwe Brent-olie even tot 119,99 dollar per vat, het hoogste niveau sinds de laatste piek een half jaar geleden, ten tijde van de Libische oorlog. Handelaren schrokken van het bericht op een Iraans tv-station dat Iran al per direct de export van olie naar zes Europese landen, waaronder Nederland, had stopgezet of dat snel zou doen.

Na een officiële Iraanse ontkenning van het bericht eindigde de prijs van Brent gisteren op 118,93 dollar, maar vanmorgen liep die weer op, tot boven de 120 dollar. Het is bluf, zei de Amerikaanse olieconsultant Jim Ritterbusch gisteren tegen persbureau AP, bedoeld om de olieprijs omhoog te stuwen. „Ze proberen de markt op te hitsen. Iran weet dat het alleen zichzelf schade doet als het de export staakt, omdat de inkomsten dan teruglopen.” Iran is voor de helft van het nationaal inkomen afhankelijk van de olie-export.

Vorige maand besloot de Europese Unie om per 1 juli een olie-embargo in te stellen tegen Iran, in een poging het land te dwingen om te stoppen met de ontwikkeling van een kernwapen. De maatregel niet onmiddellijk in, zodat afnemers Italië, Spanje en Griekenland alternatieve leveranciers kunnen zoeken. Dit bood Iran de gelegenheid om te dreigen dat het zélf onmiddellijk de export naar Europa kan stilzetten. Over het algemeen verwachten handelaren niet dat dit snel zal gebeuren, maar tegelijk geldt dat ze grote moeite hebben de bedoeling van het Iraanse regime te peilen. De olieprijs loopt al weken op door de kwestie.

Als Teheran de export stillegt, moeten Europese landen versneld op zoek naar alternatieven. Veel regeringen kloppen aan bij Saoedi-Arabië, de grootste exporteur ter wereld, maar het is onduidelijk of dat de productie snel genoeg kan verhogen.

Iran stelt dat de boycot zinloos is, omdat Aziatische landen maar al te graag het overschot zouden afnemen. Amerika probeert dit te voorkomen, onder andere met diplomatieke druk op China, India, Japan en Zuid-Korea. Deze landen betrekken veel van hun olie uit Iran.

Tot nu toe heeft Amerika weinig succes. Vrijdag zei Japan dat het de olie-import uit Iran zal verminderen, maar drong het tegelijk aan op uitzondering van de Amerikaanse sancties tegen iedereen die betrokken is bij de Iraanse oliehandel.

China heeft de afgelopen weken daadwerkelijk minder Iraanse olie ingekocht. Maar dat lijkt eerder een drukmiddel van de Chinezen dan een onderschrijving van de sancties, meldde het Internationaal Energieagentschap vrijdag. Peking wil Iran zo dwingen de tarieven flink te verlagen, zodat het groot kan inkopen en zijn strategische reserves aanvullen. India profiteerde de afgelopen maand weer van die Chinese terughoudendheid, en verhoogde zijn afname van Iraanse olie tot 550.000 vaten per dag, tegenover een gemiddelde van 340.000 vaten in 2011.

Deze week werd bekend dat de Verenigde Staten de druk op klanten van Iran verder willen verhogen. Onder de nieuwe regels nemen de VS maatregelen tegen banken die zakendoen met Iran als hun land van herkomst het volume aan olie-import uit Iran niet sterk vermindert.

Verder wil de Amerikaanse regering Iraanse banken de toegang ontzeggen tot SWIFT, het in België gevestigde financieel instituut dat internationale betalingen faciliteert. Elke dag lopen er 18 miljoen transacties uit de hele wereld via SWIFT. Het Amerikaanse Congres overweegt nu zelfs sancties aan het adres van SWIFT, voor het geval dat weigert de Iraanse banken te blokkeren. SWIFT heeft nog geen besluit genomen.

Waarschijnlijk heeft het betalingsinstituut niet veel keuze. De Belgische centrale bank is de belangrijkste toezichthouder, en die is weer gebonden aan de Europese sancties. Een belangrijk obstakel is de handel in medicijnen en andere humanitaire zaken. Daarvoor zijn uitzonderingen opgenomen in de Amerikaanse en Europese sancties, maar SWIFT kan die betalingen niet onderscheiden van andere transacties.

    • Hanneke Chin-A-Fo