Moeten we sparen of het geld juist laten rollen?

Tijdens een spreekbeurt op zijn alma mater, de Erasmus Universiteit, werd minister van Financiën Jan Kees de Jager (CDA) gisteren door een studente een eenvoudige vraag gesteld: „Wat wordt er van de Nederlandse burger verwacht? Moeten we gaan sparen of juist geld uitgeven?”

Het antwoord bleek niet zo simpel en nogal ontwijkend, althans in de montage van Nieuwsuur (NOS/NTR). Dat was ook precies wat tafeldame Yvon Jaspers wilde weten in De wereld draait door (VARA), op de dag dat de recessie officieel een feit werd. We moeten dus met z’n allen meer gaan consumeren? Neeeeh, gilden drie experts in koor, je moet geen geld uitgeven dat je niet hebt, daar is in het recente verleden juist de ellende mee begonnen.

Hier wreekt zich wellicht ook het probleem dat op televisie altijd gevraagd wordt naar eenduidige antwoorden op ingewikkelde dilemma’s. Wie kunnen we nu eens de schuld geven van de klimaatverandering, het niet doorgaan van de Elfstedentocht of de economische malaise? En moeten we dat geld nu nog even blijven oppotten of laten rollen?

De poging van het wetenschappelijke programma Labyrint (NTR/VPRO) tot iets meer theorie en abstractie bracht ons gisteren toch ook weinig verder. Toevallig kwam daarin economisch antropoloog Erik Bähre aan het woord, die onderzoek deed in Wassenaar naar statusbeleving.

De theorie was dat het in de huidige tijd steeds moeilijke wordt om aanzien te verwerven als ouderling van de kerk of door andere immateriële verdiensten. Bezit is eigenlijk nog het enige dat telt, en dus moet je daarvoor vaak geld lenen.

Met andere woorden: schulden maken kan statusverhogend werken. In het verlengde van deze stelling legde wiskundig econoom Cars Hommes uit dat experts te lang ten onrechte hebben gedacht dat mensen zich altijd rationeel gedragen. Dat doen ze dus niet, maar ook die irrationaliteit voltrekt zich volgens zekere wetten.

Ik denk dat we de invloed van de media, met name de televisie, op irrationeel economisch gedrag moeilijk kunnen overschatten. De verwarring over de toekomstige koopkracht en de aanhoudende doemsberichten veroorzaken dan misschien geen recessie, ze lijken het herstel evenmin te stimuleren.

Politici hebben in toenemende mate de neiging om op elk paniekgolfje mee te surfen, dat is ook een wetmatigheid. Heeft EenVandaag (TROS) een hogeschool ontdekt die docenten alleen betaalt als ze studenten laten slagen, dan staat de hele Tweede Kamer op z’n achterste benen. Terecht, maar wie heeft dan toch ooit bedacht dat je hogescholen deels geld geeft voor studenten die hun diploma halen? In het strafrecht zou je dat bijna uitlokking kunnen noemen.

    • Hans Beerekamp