Het loket voelt de golven van recessie

Als procederen duurder wordt, wijken meer mensen uit naar het Juridisch Loket, zegt directeur Waal. Hij is kritisch over het kabinet én rechtsbijstandverzekeraars.

Nederland, Rotterdam, 22-12-2011 De winkel van het Juridisch loket aan het Weena in Rotterdam. Voor standplaats Juridisch Loket aflevering de klanten: op de foto Hassan Ayadi in een spreekkamer met een juridisch adviseur van het Juridisch loket hij heeft een arbeidsconflict. foto: Bram Budel Bram Budel

Het ‘recht op recht’ is niet meer vanzelfsprekend. Per 1 juli wil het kabinet de griffierechten fors verhogen, het geld dat rechtzoekenden aan de rechtbank moeten betalen. Doel van de verhoging: minder mensen die naar de rechter gaan.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de Orde van Advocaten en de Raad voor de Rechtspraak protesteerden al tegen de plannen: veel mensen kunnen zich straks geen beroep op de onafhankelijke rechtspraak meer veroorloven, een aantasting van hun grondwettelijke rechten. Binnenkort buigt de Tweede Kamer zich erover.

Per 2014 wil het kabinet verder 50 miljoen euro per jaar bezuinigen op de gesubsidieerde rechtsbijstand. Staatssecretaris Teeven (Justitie, VVD) onderzoekt zelfs de mogelijkheid deze vorm van subsidie te vervangen door een leenstelsel, zoals in Duitsland. Dan betaalt iedereen, rijk of arm, voortaan zijn eigen advocaat.

Dit alles kan directeur Jan Albert Waal van het Juridisch Loket toch niet koud laten. Het Juridisch Loket is de toegangspoort tot de rechtspraak. Hoe meer beperkende maatregelen, hoe minder het Juridisch Loket voor zijn klanten kan doen. Maar Waal houdt zich op de vlakte, althans in het openbaar. Hij wil geen ruzie zoeken met zijn „hoofdsponsor”, de overheid. „Deze maatregelen beperken de toegang tot de rechtspraak”, constateert hij slechts. „Je moet je afvragen of dat bij onze rechtsstaat past.” Het Juridisch Loket ondertekende dan ook het protest tegen de verhoging van de griffierechten.

Op het Juridisch Loket zelf wordt (nog) niet bezuinigd. De instantie speelt juist een rol in de kostenbeheersing, ongeveer zoals de huisarts in de gezondheidszorg. Het mag mensen helpen hun recht te halen, maar graag zo min mogelijk via een dure advocaat.

Stappen mensen te snel naar de rechter, zoals veel politici denken?

„Er zijn rechtszaken waarvan je denkt ‘waar gáát dit over’, zoals in 2010 over de toegang tot een konijn. Dat is natuurlijk de gekheid ten top.”

Vorig jaar verwees het Juridisch Loket meer in plaats van minder mensen door naar een advocaat, blijkt uit de cijfers. Hoe komt dat?

„Door de korting die rechtzoekenden sinds een half jaar krijgen als ze eerst bij ons langskomen. Het idee is dat wij mogelijk een snellere, goedkopere, betere manier zien om iemand te helpen, buiten het juridische pad om. Maar er worden veel mensen naar ons toegestuurd bij wie buiten kijf staat dat ze een advocaat nodig hebben. Dan kunnen wij ook niets anders doen dan hen toch door te verwijzen.”

Die korting schiet zijn doel voorbij?

„Soms kunnen we zaken afvangen, een alternatief voorstellen. Over enige tijd zou je dat kunnen terugzien in een daling van het aantal mensen dat gebruikmaakt van een gesubsidieerde advocaat. Dat zou betekenen dat de korting toch succesvol is geweest. Nu is dat nog niet te zeggen. Je kunt niets concluderen uit het toegenomen aantal mensen dat wij doorverwijzen naar een advocaat. Veel van hen waren daar zonder ons ook terechtgekomen.”

Is het niet tijd dat iedereen een rechtsbijstandsverzekering afsluit?

„Tja. Een gemiddelde rechtsbijstandsverzekering sluit veel uit. En een verzekeraar gaat voor de winst, het doel is schadebeperking. Dat is iets anders dan rechtvaardigheid. Wij willen bijdragen aan een oplossing voor problemen van burgers.”

Wat merkt het Juridisch Loket van de recessie?

„De eerste ontslaggolf in 2009 merkten wij acuut. Er kwamen opeens veel meer klanten met arbeidsrechtvragen: ‘Ik ben ontslagen, kan dat zomaar, heb ik recht op een uitkering?’ Ik denk dat de grote klap dit jaar komt. Er worden 100.000 extra werklozen verwacht. Als mensen een hypotheek hebben, komt vervolgens het huis op de tocht. Daarna komen de niet-betalingen, schulden, echtscheidingen, en in het ergste geval huisuitzettingen.”

Wat merkt het Juridisch Loket van de bezuinigingen op de rechtsbijstand?

„Het is drukker. De snelheid waarmee we klanten kunnen helpen loopt terug. In Enschede bijvoorbeeld zijn de sociaal raadslieden afgeschaft, maatschappelijke hulpverleners die een klant langere tijd begeleiden. Voor ons betekent dat een verdubbeling van het aantal klanten. Door de verhoging van de griffierechten zullen mensen minder snel gaan procederen. Ze zullen op zoek gaan naar alternatieven om toch gelijk te krijgen. Ook dan komen ze bij ons terecht.”

Lijdt een instelling als de uwe onder de politieke waan van de dag?

„Die heeft zeker invloed. Mediation – professionele bemiddeling – was vier jaar geleden hot. Als wij dat voorstellen aan een klant, moeten we ook de andere partij benaderen, wat tijdrovend en intensief is. Daarvoor kregen we toen extra mensen. Prompt verwezen we per jaar 2.500 klanten meer door naar een mediator. Project klaar, geld weg. En nu zie je de belangstelling voor mediation weer oplaaien door de aandacht voor de hoge kosten van het rechtsstelsel. Er ligt een wetsvoorstel van de VVD om de uitkomst van mediation even geldig te laten zijn als een rechterlijke uitspraak.”

Is het loket niet meer gebaat bij een links kabinet?

„Een links kabinet heeft meer oog voor de noden aan de onderkant van de samenleving. Wat dit kabinet wel doet, is doorpakken. Beslissingen nemen waar je verder mee kunt.”

Joke Mat

    • Joke Mat