Galeries tonen engagement in Madrid

Kunstbeurs ARCO in Madrid ziet zwart van de bezuinigingen. Intussen kijken de galeriehouders naar Latijns-Amerika, waar de crisis alweer voorbij lijkt.

74, 78, 10. Het zijn cijfers die een Nederlander als een stomp in de maag kunnen raken. Zeker wanneer hij ze niet verwacht, zoals op de Internationale Beurs voor Hedendaagse Kunst (ARCO) in Madrid, die gisteren opende. Kale jaartallen op een rouwzwarte achtergrond, omringd door kunstwerken die al allemaal even zwart zijn. Een nationaal voetbaltrauma vloeit hier over in een protest tegen de bezuinigingen op kunst, vertelt Steven van Grinsven, van ZINGERpresents.

De Amsterdammer vertegenwoordigt een van de veertien Nederlandse galerieën op ARCO, waar Nederland dit jaar gastland is. Van Grinsven: „Curator Xander Karskens benaderde ons vorig jaar. Ik grapte dat het, zo kort na de verloren WK-finale, misschien nog wat vroeg was om naar Spanje te gaan.”

Doorpratend concludeerden ze dat Nederland in 1974, 1978 en 2010 dan wel de WK-finales verloor, maar in diezelfde jaren ook kunst „op mondiaal topniveau” voortbracht. Besloten werd om uit elk finalejaar drie topstukken te selecteren. De keuze is onder anderen gevallen op René Daniëls, Rob van Koningsbruggen, Ger van Elk en Erik van Lieshout. Van de gekozen werken is echter alleen de ‘drager’ (bijvoorbeeld een doek met lijst) precies gekopieerd en vervolgens helemaal zwart gemaakt. Van Grinsven: „Uit rouw, maar ook om te laten zien hoe onzeker de toekomst van volgende generaties kunstenaars is door alle bezuinigingen.”

Het enige ‘echte’ kunstwerk dat bij ZINGERpresents te koop is, is een map met passe-partouts, uitgesneden met een laser. De helft van de opbrengst gaat naar de Rijksakademie voor beeldende kunst, die ook bezuinigingen kan verwachten. Spaanse media die wegens ARCO een persreisje naar Nederland maakten, gaven in hun verslagen hoog op over de rol van deze academie bij het aantrekken van binnen- en buitenlands talent.

Volgens de linkse krant El País is de Rijksakademie er medeverantwoordelijk voor dat het kunsttalent in Nederland een zeer gemêleerde etnische samenstelling heeft. De krant schreef: „Ook al ziet de vlag van tolerantie zich momenteel bedreigd door de invasie van extreem-rechts in de regering, een stap terug in deze benadering van cultuur en kunst lijkt onwaarschijnlijk.”

Curator Karskens (directeur van De Hallen in Haarlem) vroeg de door hem geselecteerde galerieën om kunstenaars te zoeken met uitgesproken sociaal en politiek engagement. Een van hen is Fernando Sánchez Castillo (1970), een Spaanse alumnus van de Rijksakademie. Hij kwam op het idee het voormalige recreatiejacht Azor van wijlen dictator Franco op te kopen. Hij liet de beroemde boot slopen en tot grote pakketten schroot persen. Dit werk, getiteld Síndrome de Guernica, staat nu tentoongesteld in het Madrileense kunstencentrum El Matadero. Op ARCO is een reflectie op dit werk te zien bij galerie Tegenboschvanvreden.

In Spanje wordt misschien nog wel ingrijpender bezuinigd op subsidies dan in Nederland. Dominant gespreksonderwerp op de beurs is dan ook overleven in crisistijd. De eurocrisis komt onder meer terug in een kunstwerk van de Portugees Miguel Palma. Hij maakte van Meccano een molen waarvan de wieken niet goed draaien, omdat ze behangen zijn met creditcards. De Italiaan Enrico Astuni maakte foto’s van rottende groentes waarin de naam van kredietbeoordelaar Standard & Poor’s is uitgesneden. Toch zijn weinig kunstwerken op de beurs expliciet gekeerd tegen de kaalslag die ook bezuinigende regeringen in Zuid-Europa nu aanrichten.

In gesprekken met galeriehouders op de beurs valt veelvuldig het woord ‘Latijns-Amerika’. Ze richten hun blik op dit continent omdat het, anders dan Europa, de financiële crisis alweer goeddeels achter zich heeft. Galerie Luis Adelantado in Valencia, die onder meer werk van Iris van Dongen heeft hangen, opende een tweede vestiging in Mexico-Stad. „Het is duidelijk dat de zaken er daar een stuk veelbelovender uitzien”, zegt de galeriehouder.

ARCOmadrid vindt nog t/m 19 februari plaats in Feria de Madrid.