Spaanse vertaling Lof der zotheid ontdekt

De Spaanse vertaling, opengeslagen bij de proloog (Foto Peter Lange)

In de bibliotheek Ets Haim – Livraria Montezinos van de Portugese Synagoge in Amsterdam is onlangs een zeventiende eeuws handschrift geïdentificeerd als een eerste en tot nu toe onbekende Spaanse vertaling van Erasmus’ Lof der zotheid (1512).

De ontdekking in de bibliotheek van de Portugese Synagoge werd gedaan door de Hispanisten Harm den Boer uit Nederland en Jorge Ledo uit Spanje, verbonden aan de Leerstoel Spaanse letterkunde van de Universität Basel (Zwitserland).

Lof der zotheid (Moriae encomium) en andere werken van Erasmus werden door de Spaanse Inquisitie in 1559 op de Index van verboden werken waren gezet. In 1842, acht jaar nadat de Inquisitie definitief was afgeschaft, verscheen een eerste Spaanse vertaling in druk.

De ideeën van Erasmus kwamen door Maarten Luthers breuk met de katholieke kerk in een kwaad daglicht te staan. Er is veel gespeculeerd over het bestaan van vroege Spaanse vertalingen van Lof der zotheid, waarvan sporen zouden zijn te vinden in de  schelmenroman Lazarillo de Tormes en in Cervantes‘ Don Quijote. Nooit was er echter bewijs gevonden.

Het handschrift, dat in de historische bibliotheek Ets Haim van de Portugese Synagoge in Amsterdam wordt bewaard, staat in een gedrukte catalogus van de bibliotheek vermeld, maar zijn belang als eerste Spaanse vertaling van Lof der zotheid was tot nu toe aan de aandacht van de wetenschap ontsnapt.

Hoe het handschrift in de bibliotheek is beland, is op dit moment niet vast te stellen. De tekst is te vinden in een eenvoudig kalfsperkamenten bandje van 19 bij 15 cm, geschreven op papier, in een Iberisch handschrift dat kenmerkend is voor de zeventiende eeuw. Taalkundige eigenschappen doen echter vermoeden dat het handschrift teruggaat op een zestiende eeuwse tekst, die als verloren moet worden beschouwd. Dr. Jorge Ledo en Prof. Harm den Boer werken momenteel aan een kritische uitgave van het handschrift, die ze dit jaar hopen te voltooien.

Het handschrift is vanaf 15 februari te bezichtigen in de schatkamers van de Portugese Synagoge. De bibliotheek Ets Haim – Livraria Montezinos is slechts op afspraak te bezoeken.