Kopenhagen begint al te lijkenop Venetië

Europa belast vliegverkeer, omdat het vervuilt. De VS en China zijn tegen. Europees commissaris Hedegaard verwijt hen kortzich- tigheid. „Hoe langer we wachten, hoe duurder de oplossingen.

15 Nov 2010, Brussels, Belgium --- Brussels, Belgium, November 15; 2010. -- EU Climate Action Commissioner Connie HEDEGAARD is answering questions during an interview. --- Image by © Thierry Tronnel/Corbis © Thierry Tronnel/Corbis

Connie Hedegaard laat zich niet nog eens aan de kant zetten, en zeker niet door de Chinezen. Op de negende verdieping van het Berlaymont-gebouw aan het Schumanplein in Brussel, zetel van de Europese Commissie, vertelt de Commissaris voor Klimaatactie over het nieuwste conflict: emissiehandel in de luchtvaart – eenzijdig opgelegd door Brussel, tegen de wil van onder andere de Verenigde Staten en China in. „Als ik met het vliegtuig op vakantie ga, waarom zou ik dan niet hoeven te betalen voor de vervuiling”, vraagt Hedegaard zich af. „Mensen begrijpen dat best.”

Maar de Chinezen en Amerikanen kennelijk niet. Peking liet deze week weten dat Chinese luchtvaartmaatschappijen niet aan de emissiehandel mogen meedoen. In het Amerikaanse Congres wordt gewerkt aan een vergelijkbare wet. Voor Europa dringt zich daarmee de vraag op of het oude continent nog in staat is zijn normen aan de wereld op te leggen – uit naam van het mondiale belang de menselijke invloed op de opwarming van de aarde te beperken. En voor Connie Hedegaard dringt zich de vraag op waar zij eigenlijk goed voor is, in de Europese Commissie, als dit niet lukt. En dat terwijl ze juist bezig leek een stem van mondiaal gewicht te worden.

Hedegaard heeft ervaring met mislukkingen. Op de dramatisch verlopen klimaattop in Kopenhagen eind 2009 was zij minister van Milieu in de conservatieve Deense regering en moest zij de voorzittershamer halverwege overdragen aan haar chef, premier Lars Løkke Rasmussen. Die wilde de ontvangst van zoveel belangrijke staats- en regeringsleiders niet aan haar overlaten. Vervolgens liet hij de conferentie uit de hand lopen, en pas een jaar later, op de klimaatconferentie in het Mexicaanse Cancún, werden de scherven voorzichtig opgeraapt.

Hedegaard was erbij in Cancún. Niet als lid van de Deense, maar als hoofd van de Europese delegatie. Op verzoek van voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie was zij commissaris voor Klimaatactie geworden, een volgens velen voor haar gecreëerde functie. Dankzij Hedegaard sprak Europa in Cancún met één stem, die van haar. En mede dankzij haar werden de Verenigde Naties niet afgeschreven als podium voor onderhandelingen over een nieuw, wereldwijd klimaatverdrag.

Maar pas op de klimaattop in Durban, afgelopen december, bleek waartoe Hedegaard in onderhandelingen in staat is. De conferentie liep anderhalve dag uit, en op de valreep kreeg Hedegaard de VS, China en India – de drie grootste vervuilers – op de knieën. Ze gingen akkoord met een deadline voor een nieuw klimaatverdrag (2015) en zegden toe dat dit verdrag in 2020 moet ingaan.

De mondiale verspreiding van emissiehandel is nu de grootste en meest problematische kwestie op haar lijst. Hedegaard wil zich niet laten imponeren. Ze herhaalt dat het gaat om Europese wetgeving en wie zaken wil doen met Europa heeft daaraan te voldoen.

„Energiebedrijven, de cementindustrie, de staalindustrie, de bouw – allemaal moeten ze betalen voor hun vervuiling. Waarom de luchtvaart dan niet? De sector is verantwoordelijk voor drie procent van de CO2-uitstoot en groeit. Zo willen we maatschappijen dwingen tot het gebruik van alternatieve brandstoffen, kortere routes, meer rechtstreekse vluchten en minder lang met draaiende motoren op de luchthaven staan.”

Hoe gaat u namens Europa deze strijd winnen?

„Het gaat niet over winnen of verliezen. Het interessantste is dat de ICAO [de internationale luchtvaartorganisatie, red.] vorige maand openlijk heeft gezegd dat ze met meer snelheid tot een internationaal akkoord wil komen, omdat ze zich door Europa onder druk gezet voelen. Dat is precies wat we al sinds 1997 proberen te bereiken.”

Waarom gaan klimaatonderhandelingen toch steeds zo langzaam?

„Het tempo is soms inderdaad frustrerend laag. Het heeft vast ook met de menselijke natuur te maken. Pas als het water ons aan de lippen staat, doen we wat we moeten doen. Toch ben ik blij met 2015 als deadline voor een nieuw verdrag. China en de VS wilden 2017. Maar ze hebben niet hun zin gekregen.

„De economische crisis heeft het shorttermism, het denken in kortetermijnoplossingen, aangewakkerd: onze begroting moet nú op orde, we moeten nú bezuinigen, nú zorgen voor meer banen. De langere termijn verliezen we uit het oog. Klimaatbeleid is belangrijk, maar liever pas volgend jaar, want nu is het crisis.”

Is dat dan niet zo?

„Ik zie het als mijn taak erop te hameren dat we niet kunnen doorgaan met uitstellen.”

Zelfs niet een paar jaar?

„Bij klimaatverandering is de factor tijd essentieel. Hoe langer we wachten, hoe duurder oplossingen worden. Volgens het Internationaal Energie Agentschap wordt bij de huidige economische ontwikkeling vanaf 2017 alle uitstoot van broeikasgassen opgebruikt door bestaande energiecentrales en industrieën. Dan mag er dus eigenlijk niks meer bij.

„Soms lijkt business as usual niets te kosten, gewoon omdat we ‘doen wat we altijd al doen’. Maar dat geldt niet voor klimaat. Kijk alleen maar naar de overstromingen van afgelopen jaren in Europa. Deze winter hebben sommige landen grote problemen om het wateroverschot kwijt te raken. Kopenhagen leek vorig jaar enkele keren meer op Venetië. De snelweg is toen drie keer overstroomd. Hetzelfde zagen we in Polen, in Duitsland. Verzekeringsmaatschappijen kunnen heel goed uitleggen dat doorgaan alsof er niets aan de hand is, geld kost.”

Is de economische crisis ondergeschikt aan de klimaatcrisis?

„Die twee zijn met elkaar verbonden. Weet u hoeveel geld Europa vorig jaar hebben uitgegeven aan olie? 315 miljard euro! In één jaar! Daar kun je het grootste deel van de Griekse schuld mee aflossen. En dat geld geven we ieder jaar gewoon aan Saoedi-Arabië, Rusland, Nigeria om in onze energiebehoefte te voorzien.

„Voor het eerst lag de gemiddelde olieprijs vorig jaar boven de 100 dollar per vat. Saoedi-Arabië kondigde onlangs voortaan olieprijzen van drie cijfers te willen. Zou het dan niet verstandig zijn een deel van die 315 miljard te investeren in alternatieve brandstoffen, in energie-efficiency, in zuiniger omspringen met grondstoffen?”

Het klinkt nog heel theoretisch?

„Nee hoor, dat is heel praktisch. Neem isolatie van woningen. Zeker, dat kost geld. Maar je kunt het door energiemaatschappijen laten betalen, die dan een deel van de besparingen voor zichzelf mogen houden. Zo creëer je banen in de bouw, een sector die er slecht voorstaat. Dit is werk dat nu eens niet kan worden uitbesteed aan het buitenland. Hetzelfde geldt voor verbetering van het stroomnetwerk. Dat leidt tot grote energiebesparing en het levert banen op.”

Misschien moet u Europees commissaris voor klimaat en banen worden?

„Ja, én voor industrie én voor transport én gebouwen én belastingen. Barroso creëerde deze portefeuille omdat hij iemand wilde die over grenzen heen kijkt, die bij alles zegt: en dan is er ook nog klimaatverandering. Binnen de Commissie bestaat dat besef wel. Daarom hebben we ondanks de crisis een klimaatbeleid tot 2050 uitgezet. Daarom hebben we een richtlijn aangenomen voor meer energie-efficiency. Daarom hebben we een voorstel gedaan voor een nieuwe manier om energie te belasten. Daarom moet in de toekomst 20 procent van het totale EU-budget gaan naar klimaat gerelateerd beleid. Dat is nogal wat.”

Lidstaten zijn niet altijd blij met uw aanpak. Neem Duitsland. Een groot voorstander van klimaatbeleid, totdat de Commissie zich bemoeit met subsidie op bruinkool.

„Maar die subsidie wordt wel afgeschaft, alleen minder snel dan ik had gewild. Lidstaten zeggen: energie-efficiency is geweldig, maar laten we er geen bindende afspraken over maken. Lidstaten vragen ons het Europese geld gerichter te besteden. Maar ze willen intussen wel zelf beslissen hoe ze het uitgeven.”

Wat zegt u tegen de lidstaten?

„In een wereld met steeds meer mensen, waar de middenklasse groeit en meer mensen willen delen in de welvaart, zullen de energie- en grondstofprijzen waarschijnlijk niet meer dalen. Dan loont het om er zuinig op te zijn.

„Over een paar jaar komt er een nieuw rapport van het klimaatpanel van de Verenigde Naties, het IPCC. Ik weet niet wat daar in zal staan, maar de kans dat ze zullen zeggen: ‘Jongens, doe maar rustig aan’, lijkt me niet groot. Dus moeten we slimmere manier vinden voor economische groei. Er moet een einde komen aan een economisch model waarin je gratis kunt vervuilen en vernietigen.

Paul Luttikhuis

    • Paul Luttikhuis