Eerder over op de winterdienstregeling

Minister Schultz moest gistermiddag verantwoording in de Tweede Kamer afleggen over de chaos op het spoor.

Redacteur Infrastructuur

Den haag. De NS moet eerder overschakelen op een alternatieve dienstregeling als er slecht weer wordt voorspeld. Dat betekent weliswaar minder treinen en meer overstappen voor reizigers, maar het maakt de kans op een betrouwbare dienstregeling groter. Dat willen de Tweede Kamer en minister Melanie Schultz (Infrastructuur, VVD), zo bleek gisteren in een spoeddebat.

Na elf dagen rijden de treinen van NS vandaag eindelijk weer volgens de normale dienstregeling. Op 3 en 4 februari eindigde het treinverkeer in een chaos. Duizenden reizigers strandden op Utrecht CS en Amsterdam CS. De reizigersinformatie was slecht. Het was het derde achtereenvolgende jaar dat de winter voor grote problemen op het spoor zorgde.

Tot onvrede van de politiek. Gisteren vielen Tweede Kamerleden over elkaar heen om NS en spoorbeheerder ProRail te kritiseren. Leon de Jong (PVV): „Na één sneeuwbui, die twee dagen eerder al was voorspeld, lag alles weer plat.” Maarten Haverkamp (CDA): „We kunnen twitteren met André Kuipers in de ruimte, maar we weten niet of de trein op spoor 2 wel vertrekt.” Charlie Aptroot (VVD): „De raad van commissarissen bij NS moet weg.”

De Kamer ergert zich er ook aan dat NS tot nu toe geen excuses heeft willen aanbieden en alle schuld bij ProRail neerlegt. „We hadden genoeg treinen en genoeg personeel”, zei directeur Reizigers Ingrid Thijssen eerder. „Alleen het spoor waarover we moesten rijden, werkte niet.” En er was onvrede over de aangepaste noodregeling – „reizigers worden als haringen in een ton weggebonjourd” – die in de ogen van de Kamerleden veel te lang heeft geduurd.

De politiek blaft zo hard omdat zij niet kan bijten. Sinds de splitsing in 1995 van het spoorbedrijf in een spoorbeheerder (ProRail) en spoorgebruiker (NS) staan de bedrijven op afstand van de overheid. Er worden concessies afgegeven en prestatiecontracten gesloten. Daarmee houdt de politieke greep op de spoorsector op. De NS moet voldoen aan de eisen die zijn gesteld in de concessie – bijvoorbeeld over de punctualiteit – maar nieuwe eisen kunnen pas in de volgende concessie worden vastgelegd. De politiek vraagt, NS bepaalt. Oud-verkeersminister Camiel Eurlings zei vorig jaar in een hoorzitting: „Ambtenaren gaan tien keer langs, maar krijgen te horen: als u dat zo graag wilt, dan investeert u zelf maar.”

En ook op ProRail heeft de Kamer weinig invloed. Zo wordt al jaren geklaagd dat niemand precies weet hoeveel ProRail van het jaarlijkse onderhoudsbudget op de plank laat liggen. Toen de Algemene Rekenkamer vorig jaar na onderzoek tot een fors bedrag kwam (1,1 miljard), stelde Schultz dat het slechts om ruim 360 miljoen zou gaan. Waardoor de onduidelijkheid alleen maar is vergroot.

En nu bij de winterproblemen staat de politiek opnieuw langs de zijlijn. De wens om eerder over te schakelen op een alternatieve dienstregeling is „een advies”, zei Schultz gisteren. NS en ProRail beslissen daarover. Schultz kan ook bellen met de raad van commissarissen van NS met het verzoek hun directie geen bonus te geven – wat ze al heeft gedaan – maar ze kan dat niet afdwingen.

Het enige wat Schultz kan doen, is een boete opleggen. Maar ook dat is voor de bühne. In 2010 legde Schultz de NS een voorwaardelijke straf op van 2 miljoen euro, die zou worden kwijtgescholden als het bedrijf in 2011 beter zou presteren. Het is onduidelijk of die boete betaald moet worden. Maar mocht het antwoord ja zijn, dan gaat dat uiteindelijk ten koste van het dividend aan de aandeelhouder. De Staat dus.

Schultz komt intussen niet in politieke problemen door de spoorproblemen. Ze wordt tot nu toe onvoorwaardelijk gesteund door VVD, CDA en PVV. En dus kon Schultz gisteren gewoon weer zeggen „dat ze ervan baalt”, dat ze zich „verantwoordelijk voelt” en dat ze „blaakt van ambitie om het op te pakken”.