Duitse bonden willen dit jaar af van loonmatiging

Terwijl de economische groei in Duitsland dit jaar inzakt, tekent zich een stevige loon- strijd af: de vakbonden eisen circa 6 procent meer loon, de werkgevers willen niet verder gaan dan 3 procent.

Joost van der Vaart

De Duitse werknemers willen dit jaar duidelijk meer loon. Niet een beetje meer, maar veel meer: gemiddeld ruim zes procent. „De bedrijven in Duitsland verdienen goed. Wij willen dat ook de werknemers daarvan profiteren”, zegt een woordvoerder van de grootste Duitse vakbond, IG Metall.

De economie van Duitsland heeft het afgelopen jaar op volle kracht gedraaid. Ondanks de schuldencrisis is het bruto binnenlands product met drie procent toegenomen. Grote ondernemingen als Volkswagen, Hoechst en Siemens hebben goed tot zeer goed verdiend. Ook het midden-en kleinbedrijf, de ruggengraat van de Duitse economie, heeft een uitstekend jaar gehad. De loonsverhogingen waren in 2011, net als in de jaren daarvoor, gematigd. Daarin lijkt nu verandering te komen.

De verwachtingen voor de Duitse economische groei in 2012 zijn beduidend lager dan de drie procent in 2011. „Maximaal een half procentje groei en dan moet er niets fout gaan met Griekenland of de Europese banken. Gebeurt dat wel, dan kan ook Duitsland in een recessie raken”, zegt een econoom van het Münchense IFO-instituut.

Dat weerhoudt de machtige Duitse vakbonden er niet van om met stevige looneisen te komen. Voor verreweg de meeste Duitse branches beginnen dezer dagen de loononderhandelingen. De politiek kijkt gespannen toe. Duitsland mag zich niet uit de markt prijzen met exorbitante loonsstijgingen, vindt bondskanselier Angela Merkel.

Haar (christen-democratische) partijgenote Ursula von der Leyen, minister van Sociale Zaken, denkt daar anders over. „We hebben de laatste jaren ijverig gewerkt en loonmatiging tot hoogste doel verheven. We zijn de crisis goed doorgekomen. Nu moeten de werknemers daarvan iets merken”, zei ze deze week.

Von der Leyen, die bekend staat als een flapuit, werd meteen gekapitteld door de FDP, de liberale coalitiepartner in Merkels kabinet. En ze kreeg de wind van voren van de Duitse werkgeversvoorzitter in de metaalbranche, Martin Kannegiesser. „Niemand hoeft ons te vertellen wat wij onze werknemers moeten betalen”, zei hij honend.

Het zijn rituele dansen aan de vooravond van wat wel eens een hele spannende loonronde kan worden. Spannender in elk geval dan de afgelopen jaren. Vakbonden als IG Metall (metaal- en elektrobranche, 2,3 miljoen leden), Verdi (ambtenaren, 2 miljoen leden) en IG Bergbau Chemie Energie (mijnbouw en chemie, 700.000 leden) kwamen de afgelopen dagen allemaal met loonseisen van rond de zes tot zeven procent.

De werkgevers zijn vooralsnog niet van plan meer dan drie porcent te bieden. Een stevige confrontatie kan dan haast niet uitblijven.

Een woordvoerder van IG Metall zegt dat een looneis van 6,5 procent reëel is „als je kijkt naar de grote winsten in onze branche in 2011, naar de sterk gestegen arbeidsproductiviteit van ruim zeven procent en naar de inflatie van twee procent. We hebben bovendien iets in te halen van de magere jaren daarvoor.”

Met name de forse stijging van de arbeidsproductiviteit in de grote Duitse metaalsector is een troef in de handen van de bonden. Werkgeversvoorzitter Kannegiesser blijkt voor dit argument van de vakbonden wel gevoelig. „Gelet op de productiviteitsstijging begrijp ik best dat we iets aan de salarissen moeten doen.”

Economen wijzen op de risico’s van grote loonsstijgingen in onzekere tijden. CAO-expert Hagen Lesch van het Institut der deutschen Wirtschaft in Keulen, vindt de vakbondseisen te hoog. „Met name de argumentatie dat er iets valt in te halen, begrijp ik niet. De IG Metall bijvoorbeeld heeft ondanks de kredietcrisis van 2008/2009 haar looneisen in die periode kunnen verwezenlijken.”

Wat bij de onderhandelingen op de achtergrond meespeelt, is het gebrek aan vakkrachten en de vergrijzing in Duitsland. Sommige bedrijven zitten te springen om gekwalificeerd personeel. De bonden spelen die schaarste uit met hogere looneisen. De vakbond voor mijnbouw, chemie en energie eist niet alleen meer geld, maar ook goed en gezond werk. Langer werken, een steeds vaker gehoorde wens van werkgevers, is er wat deze bond betreft niet bij.

CAO-onderhandelaar Peter Hausmann: „Laat ik heel duidelijk zijn: een terugkeer naar de 40-urige werkweek acht ik uitgesloten.”

    • Joost van der Vaart