Xi Jinping in de VS: een wereldleider in spé stelt zich voor

De Chinese vicepresident Xi Jinping is momenteel in de VS. Foto Reuters / Lintao Zhang

Als beoogd opvolger van Hu Jintao is de Chinese vicepresident Xi Jinping straks een van de belangrijkste mannen ter wereld. Deze week maakt hij kennis met Obama en andere wereldleiders. Wie is hij en wat weten we van zijn plannen?

Gisteren kwam Xi aan in de VS, waar hij werd opgewacht door zijn Amerikaanse ambtgenoot Joe Biden. Vandaag - op Valentijnsdag, nota bene - staat een ontmoeting met Obama op het programma. Belangrijke politieke onderwerpen zullen tijdens deze trip niet aan de orde komen - elkaar leren kennen is het voornaamste doel.

Want niet alleen het Witte Huis maakt zich op voor het opnieuw kiezen van een leider - ook China doet dat (al heeft het volk er geen invloed op). Het plan is dat Xi later dit jaar Hu Jintao opvolgt als leider van de Communistische Partij en hem in 2013 vervangt als president. De man die vanmiddag om 15:00 Obama de hand schudt, is het komende decennium een van de machtigste mannen van de wereld.

Een ‘rode prins’ die vooralsnog niet te doorgronden is

Over wie hebben we het precies? Xi werd in 1953 geboren in Peking en is nu dus 58 jaar oud. Hij is getrouwd met Peng Liyuan, een populaire zangeres. Ze hebben samen een dochter, die onder een andere naam aan de Amerikaanse Universiteit van Harvard zou studeren. Xi is de zoon van een communistische revolutionair en wordt daarom een ‘rode prins’ genoemd. Toch blijft het gissen naar zijn politieke identiteit: de leiders uit het Westen die straks met hem te maken krijgen, maar ook de Chinezen zelf, kennen zijn agenda niet.

Wel is al duidelijk dat hij anders in zijn schoenen staat dan zijn voorganger. Hu was kleurloos en houterig wanneer hij naast andere wereldleiders stond. Xi lijkt zelfverzekerder. “Een grote persoonlijkheid”, zeggen zij die hem goed kennen. Dat bleek ook al bij eerdere bezoeken aan het Elysée, het Bundeskanzleramt en het keizerlijk paleis in Tokio, waar hij in de laatste maanden van 2011 ging kennismaken.

China en de VS, wereldmachten die elkaar steeds meer in de haren vliegen

Xi is de aanvoerder van ‘de vijfde generatie’, de eerste die niet opgroeide onder Mao Zedong of diens opvolger Deng Xiaoping. Dat zorgt voor een verschil in hoe ze naar de wereld kijken, schreef correspondent Oscar Garschagen in januari in NRC Handelsblad:

“Deze generatie werd pas na de invoering van de opendeurpolitiek in 1978 politiek volwassen. Toen werd het fundament gelegd voor China als (economische) spelbepaler op het wereldtoneel. De jonge leiders zijn onveranderlijk hoogopgeleid, hebben meer gereisd en zijn meer internationaal georiënteerd dan de vertrekkende generatie. Bovenal zijn zij zelfbewuster en assertiever dan hun voorgangers.”

Goed, we weten niet goed wat Xi denkt, maar wel welke problemen en uitdagingen hem te wachten staan. China is in de afgelopen jaren de grootste exporteur ter wereld geworden en is nu - na de VS - de tweede economie van de wereld. In Amerika zijn ze bevreesd voor die groeiende macht, die de rol van wereldleider lijkt over te willen nemen. Maar daar sprak Xi zich al over uit: hij is naar eigen zeggen in de VS om ze daar gerust te stellen. De economische en militaire bedoelingen zijn goed, wil hij duidelijk maken - Amerika en China moeten partners blijven.

Laat je echter geen zand in de ogen strooien, schrijft auteur Yu Jie vandaag op de opiniepagina’s van The Washington Post. De Communistische Partij is niet ongevaarlijk en Xi laat vooralsnog niet blijken zich meer te bekommeren om mensenrechten dan zijn voorgangers.

De banden tussen de twee wereldmachten kwamen de afgelopen tijd onder druk te staan. Het recente veto van China over de VN-resolutie voor Syrië is daar een voorbeeld van, maar ook de houding tegenover klimaatverdragen en vrije wereldhandel. Wil je een wereldspeler zijn, gedraag je daar dan naar en neem je verantwoordelijkheid, zegt de VS.

Binnen de eigen grenzen moet China leren innoveren

Ook in eigen land staan hem grote uitdagingen te wachten. De rek raakt uit de export en China weet dat het zich moet richten op kennis en innovatie om op langere termijn te blijven groeien. Er is verregaande milieuvervuiling en de kloof tussen stad en platteland is groot. En hoe stelt Xi zich op tegenover de Tibetanen? Lastige kwesties. En daar komen nog nieuwe kopzorgen bij, schreef Garschagen:

“De hoge schuldenlasten van de lokale overheden zijn daarvan een voorbeeld. China wordt op termijn geconfronteerd met een eigen schuldencrisis van formaat. Dat is hoofdzakelijk een binnenlandse aangelegenheid – de overheid en de banken hebben nauwelijks buitenlandse schulden – maar het kan de wereldeconomie indirect beïnvloeden.”

Maar, nog bedreigender voor het leiderschap:

“Een financiële crisis kan, in welke vorm dan ook, een sociale en politieke omwenteling veroorzaken. De greep van de partij op de samenleving is onveranderlijk groot en de legitimiteit is niet onmiddellijk in het geding. Toch gaat er geen week voorbij zonder demonstraties en botsingen met de gewapende paramilitaire politie.”

Gaat hij het liberale gedachtegoed van zijn vader uitdragen? Wordt Tibet humaner behandeld? Hoe stelt hij zich op tegenover mensenrechten en het verlangen naar democratie? Verbetert of verslechtert de relatie met de VS? De wereld zal er vandaag nog niet achter komen, maar de man die de beslissingen straks gaat nemen wel iets beter leren kennen.