Verkiezingen VS gaan over belastingen

President Obama bekent kleur: Rijken moeten meer belasting betalen. Hij stelt extra bezuinigingen uit om de economie niet kapot te maken. Naast werkgelegenheid staan belastingen centraal in de campagne.

Ykje Vriesinga

President Barack Obama houdt vast aan zijn standpunt dat rijke Amerikanen meer belasting moeten betalen, ondanks het verzet van zijn Republikeinse opponenten in het Congres. Tegelijkertijd stelt hij ingrijpende bezuinigingen op de overheidsuitgaven uit om het prille herstel van de economie niet te ondergraven. Dat zijn de grote lijnen van het gisteren gepresenteerde begrotingsvoorstel van Obama, dat onmiddellijk op kritiek van de Republikeinen stuitte.

Obama kiest er met dit voorstel voor om belastingen centraal te stellen in zijn herverkiezingscampagne. Hij plaatst zich op ferme afstand van de deelnemers aan de Republikeinse voorverkiezingen, die tegen belastingverhogingen zijn. De Republikeinse oplossing voor de aanhoudende tekorten op de Amerikaanse begroting is eenzijdig bezuinigen.

De presidentsverkiezingen lijken daarmee te gaan draaien om een vraagstuk dat de Amerikaanse politiek al bezighoudt sinds het uitbreken van de financiële crisis: moet de overheid de economie stimuleren en, zo ja, hoelang? En, in het verlengde daarvan, waar moet dat geld vandaan gehaald worden?

President Obama toont met dit begrotingsvoorstel dat hij het nog te vroeg vindt om de overheid terug te trekken uit de economie. Op deelgebieden wordt bezuinigd – vooral op defensie – maar andere uitgaven worden verhoogd, zoals aan infrastructuur. Daardoor vertoont het Amerikaanse huishoudboekje voor het komende begrotingsjaar, dat begint op 1 oktober, opnieuw een gat van meer dan 1.300 miljard dollar (zo’n 1.000 miljard euro).

Republikeinen vinden dat de president met dit begrotingsvoorstel zijn belofte breekt om de uitgaven te verminderen. Obama zei echter gisteren bij de presentatie van zijn plannen, toegelicht in een toespraak op een universiteit in Virginia, dat dit nodig is om de voorzichtige opleving van de economie niet in de kiem te smoren. „We kunnen niet bezuinigen op dingen die we nodig hebben om te groeien”, zei Obama.

Dat het tekort op de begroting vanaf 2013 toch gaat afnemen komt doordat Obama meer geld wil binnenhalen via de belastingdienst. Hij volgt de lijn dat de middenklasse ongemoeid moet worden gelaten omdat hun uitgaven de economie draaiende te houden, terwijl de rijken ook met hogere belastingen geld blijven uitgeven. De komende tien jaar moet 584 miljard dollar extra de schatkist instromen door een aantal aftrekposten voor de rijken te schrappen.

Obama schrijft in zijn begroting dat hij de Buffett-norm wil invoeren, genoemd naar de rijke investeerder: Amerikanen met hoge inkomens (jaarlijks 1 miljoen dollar of meer) mogen niet in een lagere belastingtarief vallen dan de middenklasse. Dat wordt onder meer bereidt door het tarief op inkomen uit investeringen te verhogen. Dat tarief, nu 15 procent, wordt gelijkgesteld aan de veel hogere loonbelasting.

De Republikeinen in het Congres – dat het laatste woord heeft over de begroting – hebben meteen gezegd dat het plan van Obama niet ongeschonden langs hen zal komen. Om hun weerstand kracht bij te zetten vouwden ze gisteren een eigen kaft om het begrotingsvoorstel: ‘Debt on Arrival’, een woordspeling op ‘Death on Arrival’ – dood bij aankomst.

Volgens Republikeinse politici zijn de bezuinigingen in het plan van Obama veel onbeduidender dan hij voordoet en had hij het mes veel dieper moeten zetten. Het plan van Obama is „een recept voor een schuldencrisis en de neergang van Amerika”, zei Paul Ryan, de Republikeinse voorzitter van het invloedrijke begrotingscomité van het Huis van Afgevaardigden.

Obama heeft met deze begroting een duidelijke strategie gekozen: wat hem betreft gaan de verkiezingen over belastingen. Hij wil de middenklasse voor zich winnen en daagt de Republikeinen uit om het standpunt te verdedigen dat rijke Amerikanen belastingvoordelen verdienen. „We zouden genoegen kunnen nemen met een land waar een paar mensen het ontzettend goed hebben en de rest worstelt om rond te komen”, zei hij Obama gisteren. „Of we kunnen weer een economie opbouwen waar iedereen een eerlijke kans krijgt.”