Veel klanten komen alleen voor korting

Niet voor elk wissewasje naar de rechter, maar eerst naar het Juridisch Loket, is de wens van het kabinet. Nu is het druk bij het loket, erg druk. Met een ander soort klanten dan ze daar gewend zijn.

Nederland, Rotterdam, 22-12-2011 De winkel van het Juridisch loket aan het Weena in Rotterdam. Voor standplaats Juridisch Loket algemene overzichts beelden en details voor de serie. Een bakje voor de nummertjes op de balie. foto: Bram Budel Bram Budel

De gedrongen man voor balie 2 draagt een zwarte jas met opstaande kraag. Zijn weinige haar zit in de war. Hij ligt in de clinch met de Belastingdienst, vertelt hij de medewerkster van het Juridisch Loket. „Nu willen ze ons hoofdelijk aansprakelijk stellen.” Hij overhandigt een brief en leunt op de balie met zijn armen over elkaar, duidelijk van plan de tijd te nemen.

Het Juridisch Loket in Rotterdam is een hoog lokaal, gevestigd tussen winkels op de begane grond van het Groothandelsgebouw, naast het Centraal Station. Mensen die binnenkomen moeten een nummertje trekken. Het is druk. Erg druk. Verspreid over de ruimte wachten achttien mensen op hun beurt. Sommigen zitten er al een uur.

Elke Nederlander, rijk of arm, moet een beroep kunnen doen op de onafhankelijke rechtspraak, was in 1994 de gedachte achter de Wet op de rechtsbijstand. Het Juridisch Loket vervult de rol van wegwijzer. Het geeft gratis juridisch advies en kan doorverwijzen naar een gesubsidieerde advocaat of mediator. „Ik noem ons altijd de huisarts van het recht”, zegt directeur Jan Albert Waal. „Bij ons kom je voor pleisters en paracetamol. Voor ingewikkelde dingen ga je naar de specialist.”

Door de overheid betaalde rechtsbijstand is populair, zou je kunnen zeggen. In 2000 deden nog geen 300.000 mensen er een beroep op, tien jaar later waren dat er bijna 430.000. De kosten voor het Rijk liepen in 2010 op tot ruim 471 miljoen euro, schreef staatssecretaris Teeven (Justitie, VVD) vorig jaar aan de Tweede Kamer, en het einde is niet in zicht.

Burgers moeten niet voor elk wissewasje naar de rechter rennen, vinden politici van links en rechts. Een steeds hogere eigen bijdrage (nu maximaal 786 euro) blijkt mensen er niet van te weerhouden. In 2008 viel het oog van toenmalig staatssecretaris van Justitie Albayrak (PvdA) op het Juridisch Loket. Dat loket kan alternatieven aandragen voor een gang naar de rechter, zoals een geschillencommissie, mediator of simpelweg een aangetekende brief. Ook Albayraks opvolger Teeven voelt veel voor deze ‘filterfunctie’ van het juridisch loket.

Maar dan moeten mensen wel langs gaan bij het loket. Verplicht is dat niet. Ter aanmoediging kunnen mensen sinds 1 juli vorig jaar een beloning krijgen. Als ze eerst langs het Juridisch Loket gaan en dan toch een advocaat nodig blijken te hebben, krijgen ze 51 euro korting op hun eigen bijdrage daarvoor.

Dat heeft het Juridisch Loket geweten. Het maandelijkse aantal ‘baliecontacten’ in Rotterdam steeg van 1.295 in juni naar 2.161 in november. Het dagrecord voor aan de balie geholpen klanten staat nu op 136. Ook in de andere grote steden en aan de telefoon loopt het storm.

Veel mensen komen alleen voor de schriftelijke verklaring waarmee ze kunnen aantonen dat ze bij het Juridisch Loket geweest zijn. „Andere klanten dan we gewend waren”, zegt Edwin van den Boom, vestigingsmanager in Rotterdam. „Ze zien het Juridisch Loket eerder als iets wat in de weg staat. Zeker als wij zeggen: u heeft eigenlijk helemaal geen advocaat nodig. Hoewel we dan uiteraard op zoek gaan naar een alternatief.”

Ironisch genoeg sturen juist advocaten hun cliënten massaal naar het Juridisch Loket om de korting te incasseren. In Rotterdam nam dit type klant sinds juli toe met 25 à 30 procent. Volgens de Nederlandse Orde van Advocaten is dit geen oneigenlijk gebruik van de regeling. Het Juridisch Loket kan altijd besluiten dat deze cliënten toch geen advocaat nodig hebben, stelt een woordvoerder.

Maar meestal verwijst het Juridisch Loket deze klanten voorzien van korting rechtstreeks terug naar hun advocaat. „Een regeling die op dit moment een beetje zijn doel voorbijschiet”, zegt een medewerker van het Juridisch Loket. „Je ziet dat we in sommige zaken een puur administratieve rol spelen, terwijl we opgetakeld zijn voor het zoeken naar een oplossing voor een juridisch probleem.” Soms ondervindt ze enige weerstand van advocaten. „Mensen die een echtscheiding willen aanvragen, wijs ik op de mogelijkheid van mediation. Sommige advocaten zien dat als broodroof.”

Advocaten signaleren „een grote overbelasting” bij het Juridisch Loket sinds de regeling is ingevoerd, wat zou leiden tot trage en beperkte dienstverlening. „Het loket lost zelf nauwelijks problemen voor rechtzoekenden op”, mailt de woordvoerder van de advocatenorde. Een woordvoerder van het Juridisch Loket bestrijdt dit. „Het Juridisch Loket behandelt meer dan 90 procent van de vragen van klanten zonder doorverwijzing naar een advocaat.”

De man met het belastingconflict heeft al een advocaat, vertelt hij opgewekt. Hij komt voor de korting. Maar hij vangt bot. Het conflict blijkt om zijn bedrijf te gaan, en daarvoor wordt geen vergoede rechtshulp verstrekt. Hij zal zijn advocaat waarschijnlijk zelf moeten betalen.

Joke Mat