Rutte moet zich distantiëren, desnoods via een minister

Vooral de Polen zijn boos. Maar overal in Europa vragen ze zich af wat er toch in Nederland aan de hand is. Hoe groot is de schade? In Nederland neemt de druk op premier Rutte toe om iets te zeggen over de kwestie. Maar hij blijft dat weigeren. Waarom?

Zelfs in een tuinplantenbedrijf in het Noord-Brabantse Biezenmortel eiste Geert Wilders gisteren de aandacht van Mark Rutte. De premier bezocht er een sociale werkvoorziening, maar hij kreeg vooral vragen over het PVV-meldpunt.

Juist de voortdurende aandacht voor Wilders is reden voor de VVD om zo min mogelijk te reageren op zijn strapatsen. Maar er zijn meer dan puur politiek-strategische argumenten in deze kwestie. Er zijn vele inhoudelijke en internationale argumenten om wél te reageren.

Mark Rutte is nu niet alleen VVD-leider meer, hij is minister-president van alle Nederlanders. En die positie maakt het eerder noodzakelijk om wel te reageren en zich, als het nodig is, te keren tegen zijn gedoogpartner Geert Wilders.

Als de kritiek tot het binnenland beperkt blijft, is er nog niet veel aan de hand. Natuurlijk zal Rutte, zoals dat zo vaak bij voorganger Balkenende gebeurde, verweten worden dat hij de regie niet voert en deze zaak onnodige schade veroorzaakt. „Dit blijft hoe dan ook aan hem kleven”, zei SP-leider Emile Roemer over het PVV-meldpunt. En ook PvdA-leider Job Cohen was gisteren duidelijk. „Als premier mag je niet wegduiken. Maar ja, hij heeft de PVV nodig om te regeren.” Die kritiek op het Binnenhof kan allemaal van Rutte afglijden. „Het is niet aan mij om op elke uiting van de PVV te reageren”, zei de premier gisteren nog.

Maar met name door de buitenlandse druk wordt het steeds lastiger om de rol van staatsman, boven de partijen, te blijven spelen.

In de gisteren verstuurde brief van tien ambassadeurs wordt rechtstreeks een oproep aan de regering gedaan om afstand te nemen van het meldpunt. Ook in het Europees Parlement is de kritiek fel. Bijvoorbeeld van voorzitter Martin Schulz, maar ook de liberale fractie in het Europees parlement, met Guy Verhofstadt en VVD’er Hans van Baalen, eist sluiting van de website.

Door internationale ogen dreigt het PVV-meldpunt in Nederland al snel een Nederlands meldpunt te worden. En dan komt vanzelf de opvatting dat het meldpunt illustratief is voor het huidige – gesloten of zelfs bekrompen – Nederland, zeker als de premier er geen afstand van neemt.

Probleem voor Rutte is nu dat reageren steeds pijnlijker wordt. Alsnog afstand nemen staat gelijk aan bezwijken voor de druk van buitenaf. Dan toch maar de ontsnappingsroute?

Niet Rutte zelf maar een minister kan alsnog met een hard oordeel te komen. Het kabinet spreekt immers met één mond. Dat gebeurde vorige maand ook toen Wilders de hoofddoek van de koningin in Oman bekritiseerde. Minister Rosenthal (Buitenlandse Zaken, VVD) nam haar in bescherming. Rutte wees vervolgens naar die reactie. Dankzij de brief van de buitenlandse ambassadeurs kunnen Rutte en Rosenthal deze aanpak herhalen.

    • Erik van der Walle