Overheid kan niks afdwingen op spoor

De politiek wil een stevig debat over de winterchaos op het spoor. Maar aan de opzet van het in 1995 gesplitste spoorbedrijf kan ze nu weinig meer veranderen.

Rotterdam. - Het dooit, en NS zegt morgen weer te rijden volgens de normale dienstregeling. Maar de politieke fall-out van een week winterchaos op het spoor wordt vanaf vanmiddag duidelijk, bij het spoeddebat van de Kamer over het ‘spoorinfarct’ van 3 en 4 februari. Donderdag beziet de Kamer het functioneren van het hele spoorbedrijf sinds het in 1995 werd gesplitst in vervoerder NS en infrastructuurbeheerder ProRail.

Op Twitter liepen Kamerleden zich warm. René Leegte (VVD): „Het is de omgekeerde wereld. Vroeger nam je de trein bij slecht weer. Nu de auto.” Leon de Jong (PVV): „Geen bonussen voor de top en onvoorwaardelijke boetes voor het falende beleid.” Ineke van Gent (GroenLinks): „Minister Schultz is een Zeeuws meisje als het gaat om het spoor: geen cent te veel.”

Maar het politieke gekwetter betekent nog niet dat er vanmiddag verrassende standpunten zullen worden ingenomen. Net als voorgaande jaren zal de SP weer pleiten voor het opnieuw samenvoegen van NS en spoorbeheerder ProRail. De VVD pleit weer voor het opstappen van de directies. En iedereen is het er over eens dat de top van de bedrijven moet afzien van een bonus. Een dergelijke oproep deed minister Melanie Schultz (Infrastructuur, VVD) deze week ook al.

De politiek blaft zo hard omdat zij niet kan bijten. Sinds de splitsing in 1995 in een spoorbeheerder (ProRail) en spoorgebruiker (NS) staan de bedrijven op afstand van de overheid. Er worden concessies afgegeven en prestatiecontracten gesloten. Daarmee houdt de politieke greep op de spoorsector op.

Zo weet niemand hoeveel ProRail hoeveel van het onderhoudsbudget jaarlijks op de plank laat liggen. Minister Schultz en de Algemene Rekenkamer kwamen vorig jaar tot bedragen die aanzienlijk verschilden.

De NS moet voldoen aan de eisen die zijn gesteld in de spoorconcessie – bijvoorbeeld over de punctualiteit. Maar nieuwe wensen kunnen pas in een volgende concessie worden vastgelegd. De politiek vraagt, de NS bepaalt. Oud-verkeersminister Camiel Eurlings zei het vorig jaar in een hoorzitting zo: „Ambtenaren gaan tien keer langs, met nul resultaat. Zij krijgen te horen: als u dat zo graag wilt, dan investeert u zelf maar.”

En dus staat de politiek ook nu langs de zijlijn. Er kan weer eens een commissie met externe deskundigen worden ingesteld die onderzoekt hoe het spoor in de winter beter kan functioneren, zoals de PvdA wil.

Of Schultz kan een boete opleggen, al is ook dat vooral voor de bühne. In 2010 legde Schultz de NS een voorwaardelijke straf op van twee miljoen, die zou worden kwijtgescholden als het bedrijf in 2011 beter zou presteren. Het is nog altijd onduidelijk of die boete betaald wordt. En ja, dan gaat dat uiteindelijk ten koste van het dividend aan de aandeelhouder. De Staat dus.

    • Oscar Vermeer
    • Steven Derix