Niet reageren op Wilders is voor Rutte de enige manier

Er mogen talrijke inhoudelijke, morele en internationale argumenten vóór reageren op het PVV-meldpunt voor Oost-Europa zijn. Puur politiek-strategisch is het voor premier Rutte alleen maar nadelig.

In het gepolariseerde Hollandse politieke landschap gelden voortaan de wetten van de agitator. Wilders breekt debatten open, en zijn aanzien in de eigen achterban neemt alleen toe wanneer andere partijen zijn opvattingen afwijzen.

Zijn achterban bestaat vooral uit wantrouwende kiezers. Wantrouwende kiezers zien in negatieve reacties van andere partijen een bevestiging van hun keuze voor de agitator.

Met andere woorden: strategisch is de openlijke afwijzing van het PVV-meldpunt door het CDA en talrijke Europese politici alleen maar voordelig voor de PVV. Dat is de paradox van Wilders’ politieke succes: om blijvend te appelleren aan het wantrouwen van zijn achterban moet hij soms een nederlaag lijden.

Andere partijen hebben dit natuurlijk allang door. Raadpleeg willekeurig welk politiek handboek dat sinds 1970 in de VS is verschenen en het staat erin beschreven. Het verklaart het aarzelende reactiepatroon dat politici als Cohen, Roemer en Rutte aan de dag leggen als zij, direct of indirect, door de PVV-leider worden aangevallen. Altijd zie je ze weer denken: maar ik reageer niet. Ze worden opnieuw uitgedaagd, Wilders doorbreekt nóg maar eens een taboe, en weer zie je ze denken – vooral Cohen is daar goed in – ik doe het niet! Wilders vergroft zijn taal, de eigen achterban wordt onrustig, Wilders registreert de aarzeling, roept nog eens wat, en er is geen houden meer aan: daar komt de reactie dan toch.

Het versterkt tenslotte het beeld van traditionele politici als slappelingen en Wilders als de enige die voor zijn mening uitkomt.

Dus elke leerling-strateeg kan bedenken dat niet reageren de enige manier is om te voorkomen dat Wilders telkens krijgt wat hij wil. De VVD hanteert deze strategie nu drie jaar, en zie wat het de partij heeft gebracht: voor het eerst in de geschiedenis de grootste van Nederland, voor het eerst in zijn geschiedenis leverancier van de premier.

Wat voor de VVD geldt, geldt niet voor alle partijen. Vooral D66 is erin geslaagd zich als de belangrijkste anti-PVV-partij te profileren, en dus geldt al het bovenstaande niet voor Pechtold. Voor hem is Wilders uitdagen (of een boekje schrijven over zijn kiezers) electoraal zeer profijtelijk. De andere partijen zitten in hetzelfde schuitje als de VVD, in meer (PvdA, CDA) of mindere mate (SP, GroenLinks).

Wilders praat zelden over strategie. Maar vorige week zei hij het op de site van Leefbaar Rotterdam zo: „Je moet af en toe bewust ‘inbreken en die ramen openzetten’. [...] Daar heb je wind en kracht voor nodig en soms heb je daar een storm voor nodig. Zo bedrijf ik politiek.”

    • Tom-Jan Meeus