'Liefde is ongrijpbaar'

Wat maakt mensen een leven lang gelukkig samen? Impulsbeheersing. Psycholoog Tila Pronk onderzoekt de liefde. ‘Neem de tijd, geniet van elke fase.’

Ze kan zich de tijd niet heugen dat ze niet in relaties was geïnteresseerd.

Waarom gingen de ouders van vriendinnetjes uit elkaar? Haar eigen ouders waren zo gelukkig samen. „Iedereen hoort samen met iemand te zijn.”

Ze hing aan de lippen van vriendinnen als die vertelden over hun nieuwe vlam. Zelf was ze voortdurend verliefd. Liefde is nog steeds haar favoriete gespreksonderwerp.

Misschien komt het omdat relaties zo belangrijk voor haar zijn. Ze kan slecht tegen alleen zijn. Ze omringt zich graag met mensen. Niet zomaar mensen. Haar familie, haar beste vriendinnen, haar vriend Francisco met wie ze vijf jaar samenwoont. Met hen bespreekt ze elke belangrijke stap in haar leven. Staan ze achter haar?

Sociaal-psychologe Tila Pronk (28) promoveerde vorig jaar cum laude op de liefde. Waarom blijven sommige stellen een leven lang gelukkig samen? Waarom rollen anderen van de ene in de andere mislukte relatie? Dat was haar onderzoeksvraag. Het is voor een belangrijk deel een kwestie van impulsbeheersing, was haar conclusie. Wie niet onmiddellijk valt voor elke verleiding, wie eigenbelang opzij kan schuiven, houdt een relatie makkelijker in stand.

Vorige maand publiceerde ze een populair-wetenschappelijk boek over de psychologie van de liefde. Titel: Hartstocht. Ze woont in Nijmegen, ze werkt in Amsterdam aan de Vrije Universiteit.

Is liefde echt zo belangrijk?

„Het belang van liefde kan onmogelijk worden overschat. Mensen hebben een basale behoefte aan diepgaande, liefhebbende relaties. In de hiërarchie van eerste levensbehoeften staat dat op de derde plaats, na fysieke behoeften zoals eten, drinken en slapen, en na de behoefte aan veiligheid.

„Mensen met een goede relatie zijn lichamelijk en geestelijk gezonder dan alleenstaanden. Ze zijn gelukkiger, minder vaak depressief. Ze leven gemiddeld ook langer. Ze zijn beter bestand tegen een virus. Ze lopen minder risico op hartklachten. Ze drinken minder en gebruiken minder drugs. Je kunt beter roken dan eenzaam zijn.”

Uw boek laat zien dat aantrekkingskracht, verliefdheid en liefde vooral kwesties zijn van hormonen en biologie. Nogal ontnuchterend.

„Iedereen die verliefd is, heeft het idee dat zijn ervaring uniek is. Dan valt het misschien tegen dat iedereen in grote lijnen hetzelfde doormaakt. Maar er blijft nog genoeg magie en mysterie over. Liefde is ook ongrijpbaar. Ik hoop dat ik dat geheim wel in tact laat.”

Past u uw kennis van de liefde toe in uw eigen relatie?

„Als ik samen met mijn vriend naar een spannende film kijk en ik pak hem stevig vast, dan weet ik waarom ik weer even extra verliefd ben. Het knuffelhormoon oxytocine dan komt vrij. Dat geeft vrouwen een veilig, vertrouwd gevoel.

„Soms gebruik ik mijn kennis. Zoals wanneer ik na een zware werkdag thuiskom en mijn vriend heeft de afwas niet gedaan. Terwijl hij dat wel had beloofd. Dan doe ik aan impulsbeheersing. Dan besluit ik niet te ontploffen omdat hij dat niet verdiend heeft. Maar dat lukt niet altijd.”

Hoe begon uw relatie?

„We kenden elkaar alleen via-via. We hadden elkaar nog nooit gezien. We stuurden elkaar op Hyves wel berichten. Ook belden we met elkaar. We konden blijven praten. Makkelijk anderhalf uur. Op een dag heb ik hem te eten gevraagd.

„Het was liefde op het eerste gezicht. Wederzijds. We kregen geen hap door onze keel. Sindsdien zie ik hem bijna elke dag. Al vijf jaar lang. Binnen twee maanden besloten we te gaan samenwonen. Binnen vier maanden hadden we dat voor elkaar. Dat had ik niet gedaan als ik niet heel zeker was.

„Ik weet dat het riskant is je overhaast in een relatie te storten. Het is ook zonde. Juist die beginfase is zo mooi. Het leven draait echt even alleen om elkaar. Sommige paren hebben zo’n haast om te trouwen, om kinderen te krijgen. Neem de tijd. Geniet in elke fase van wat er is.”

Het gelukkige paar als hoeksteen van de samenleving. Schetst u niet een te rooskleurig beeld?

„Ik zeg niet: stort je maar in een relatie, het is één groot feest. Liefde is ook een gevaarlijke onder-neming. Niemand kan je zo kwetsen als degene die je het meeste lief is. Je liegt tegen je partner. Je krijgt ruzie. Dat kan heel pijnlijk zijn. Je bent egoïstisch. Je wordt verliefd op een ander. Daar kan een hart van breken. Bijna letterlijk. Broken heart syndrome heet dat.

„Liefde kent niet alleen baten, ook kosten. Ik ben altijd bang dat mijn vriend iets overkomt. We zijn zo verweven. Als hij doodgaat, wat moet ik dan nog.

„Soms is de pijn zo groot, van een verbroken liefde, van dreigend verlies, dat mensen ervoor kiezen alleen te blijven. Dat is veiliger. Ze zijn niet meer van iemand afhankelijk. Ze kunnen nooit meer zo gruwelijk worden gekwetst.”

Niet elke relatie eindigt als partners niet meer blij zijn met elkaar?

„Soms komen partners tot de slotsom dat baten niet opwegen tegen kosten. Geen gezamenlijk inkomen meer. Een van de twee moet het huis uit. Wie zorgt er voor de kinderen? Wie ziet ze eens per week?

„Of als een van beide partners in de relatie zo afhankelijk is geworden. Liefde is machtig. Liefde kan ook verwoestend zijn. Soms kan ook een verziekte, destructieve relatie minder bedreigend lijken dan eenzaam zijn.”

Een relatie kan het slechtste in de mensbovenhalen. Ook het beste?

„Mensen die verliefd zijn, hebben vaak een veel te rooskleurig beeld van hun partner. Je zou verwachten dat die roze bril van hun neus schuift zodra de ander minder zijn best doet op zijn voordeligst voor de dag te komen, zodra de eerste tekortkomingen zich opdringen. Maar de roze bril blijft.

„Partners blijven elkaar kwaliteiten toedichten die ze niet hebben. Een liefhebbende partner ziet vooral de potentie in de ander. Een vrouw prijst haar man steeds om zijn humor. Hij vindt zichzelf helemaal niet grappig. Maar naarmate er meer om zijn opmerkingen wordt gelachen, wordt hij grappiger en grappiger. Zij maakt hem groter dan hij was.

„Zolang partners blij met elkaar zijn, vergoelijken ze ook elkaars zwakheden. Paren die on-realistisch optimistisch zijn over elkaar en over hun relatie hebben een betere en langduriger relatie. Illusie wordt werkelijkheid. Ze passen het beeld dat ze hebben van de ideale partner geleidelijk aan hun echte partner aan.”

En als het toch misgaat?

„Wanhoop. Een diep gevoel van leegte. Een wankelend zelfbeeld. Intens liefdesverdriet. Je bent niet alleen je partner kwijt, ook een deel van jezelf.

„Meestal gaat het over. Sneller dan de meeste mensen denken. Binnen vijf dagen zijn de ergste gevoelens van verdriet en boosheid al afgevlakt. Er komt ruimte voor opluchting. Mensen ontdekken dat ze zich alleen ook redden, anders dan ze vreesden. Hun zelfvertrouwen groeit. Het lijkt een cliché maar het is waar: je komt vaak sterker uit een crisis.”

Hoe belangrijk is het de breuk te verwerken voordat je je in een nieuwe relatie stort?

„Dat is helemaal niet nodig, hoe logisch het ook lijkt eerst een tijdje te herstellen. Het beste middel tegen een verbroken relatie is een nieuwe relatie. Niet om de leegte te vullen met de eerste de beste, maar omdat die je blij maakt. Al is het twee dagen nadat de ander is vertrokken, komt dan de liefde in je leven, ga ervoor. Zo’n relatie is niet minder duurzaam dan wanneer je tien jaar wacht.”

Hartstocht, de psychologie van de liefde,Tila Pronk, uitgeverij Bert Bakker (2012), 18,95 euro.