Het universum antwoordt niet

Frans Timmermans is lid van de Tweede Kamer (PvdA) en oud-staatsecretaris van Buitenlandse Zaken

Hij beveelt aan: Le Mythe de Sisyphe (1942) van Albert Camus

„Ik heb zo véél favoriete boeken! Maar de Mythe van Sisyphus was op de middelbare school voor mij echt een openbaring. Ik gebruik Camus nog steeds om mezelf en anderen duidelijk te maken wat echt humanisme is. Zijn ideeën werken als vaccinatie tegen denken in metafysische abstracties, een middel tegen een vergeefse zoektocht naar de zin van het leven. Want oké, je stelt die vraag wel – en wat dan?

„Stel jouw uitkomst is God. Wat dan? Nou en? Of je komt uit op atheïsme. Nou en? En als je helemaal geen antwoord vindt, kun je evengoed zelfmoord plegen. Camus’ boodschap is: je moet die vraag niet stellen, want het universum komt toch niet met een antwoord. We moeten het leven zelf als uitgangspunt nemen, zegt Camus. Vergeet die grote waarom-vraag. Voor de puber die ik toen was, kwam dat idee als een enorme bevrijding.

„En het mooie is dat het geen anti-godsdienstigheid is, geen vaag ietsisme, het is niet eens agnosticisme waarmee je zegt: ik weet het niet. Nee, Camus ontwijkt gewoon die hele discussie. Als je de vraag niet stelt, heb je ook geen antwoord nodig. Je kunt ook religieus zijn, met dit uitgangspunt, maar wel op je eigen manier, zonder dogma’s. Dat is het grote verschil met Sartre, zijn tijdgenoot. Die ging helemaal voor het Grote Verhaal van het marxisme. Alles verklaard, maar met verzinsels. Camus is milder en veel interessanter.

„Het knappe is dat Camus dat allemaal duidelijk maakt met de fascinerende Griekse mythe van Sisyphus die als straf eindeloos een steen omhoog moet rollen tegen een berg op. Als hij bijna boven is, rolt de steen weer naar beneden, en begint alles weer opnieuw. Is Sisyphus gelukkig? Nee, zou je zeggen. Maar Camus zegt: je kunt hem ook wel zien als gelukkig, deze man is bezig met het leven. Hij is een absurde held, altijd begint hij weer opnieuw. Dat is een overwinning op zichzelf: ‘ik doe het toch maar weer.’ Hij houdt vol omdat hij de vraag naar het waarom niet stelt. De strijd weer naar de top te gaan, is genoeg om het hart van een mens te vullen. Je moet niet naar de zin van het leven vragen, maar je moet hem in jezelf zoeken. Je moet intens en hartstochtelijk leven. Omhoog met die steen!”

    • Hendrik Spiering