Het project Ballack is volkomen mislukt - na de Mannschaft ook in Leverkusen

Michael Ballack is vanavond de grote afwezige bij het Champions Leagueduel Bayer Leverkusen-Barcelona. Bij de Duitse ploeg is hij reserve, ook als hij niet geblesseerd is.

Leverkusen's midfielder Michael Ballack takes place on the bench prior to the German first division Bundesliga football match Bayer Leverkusen vs VfB Stuttgart in Leverkusen, western Germany, on February 4, 2012. AFP PHOTO / PATRIK STOLLARZ RESTRICTIONS / EMBARGO - DFL LIMITS THE USE OF IMAGES ON THE INTERNET TO 15 PICTURES (NO VIDEO-LIKE SEQUENCES) DURING THE MATCH AND PROHIBITS MOBILE (MMS) USE DURING AND FOR FURTHER TWO HOURS AFTER THE MATCH. FOR MORE INFORMATION CONTACT DFL. AFP

De Duitse voetballer Michael Ballack voelde zich al een vedette toen hij nauwelijks nog iets had gepresteerd. „Hem kan je niets meer vertellen. Hij is al wereldkampioen”, foeterde zijn ervaren ploeggenoot Christian Ziege twaalf jaar geleden op de toen 23 jaar oude medespeler. Tijdens het EK voetbal in 2000 had de jonge Ballack – een wisselspeler nog – op de training bijna dagelijks zijn medespelers te kijk gezet met technische hoogstandjes.

Michael Ballack (35) voelt zich nog steeds een vedette. Hoofdschuddend verliet de speler van Bayer Leverkusen vorige maand het veld toen hij na een uur werd gewisseld in de wedstrijd tegen FC Mainz. Hij werd uitgefloten door zijn eigen supporters en negeerde trainer Robin Dutt bij het verlaten van het veld. Hoe kún je mij wisselen, leek hij te denken.

Sindsdien zit Ballack in Leverkusen op de reservebank. De verwachtingen waren hooggespannen toen de routinier in 2010 terugkeerde bij zijn oude club, maar de successen bleven uit. Vanavond mist Ballack door een blessure sowieso een van de belangrijkste duels van het seizoen voor Leverkusen, de thuiswedstrijd tegen FC Barcelona in de achtste finales van de Champions League.

De beste Duitse voetballer van zijn generatie is een vedette in verval. De directeur van Leverkusen, Wolfgang Holzhäuser, verklaarde twee weken geleden het „Project Michael Ballack” zelfs volkomen mislukt. „We kunnen zeggen dat onze verwachtingen onjuist waren”, zei Holzhäuser tegen tabloid Express. Hij zei ook „teleurgesteld” te zijn in Ballack. De directeur had na de wissel de speler gevraagd in een interview iets aardigs te zeggen over trainer Dutt. Ballack weigerde – en het conflict escaleerde.

Bij zijn club is Ballack nu op een zijspoor beland, net als in de Mannschaft. In juni 2011 maakte bondscoach Joachim Löw bekend dat hij Ballack niet meer zou oproepen. Löw wilde jongeren een kans geven. Ballack, die tot het WK 2010 in Zuid-Afrika aanvoerder was maar kort voor het toernooi zwaar geblesseerd raakte, was volkomen verrast.

Ballacks carrière kende hoogtepunten en opvallend veel dieptepunten. De in het Oost-Duitse Chemnitz opgegroeide speler werd in 1998 op 21-jarige leeftijd voor het eerst landskampioen met Kaiserslautern. Daarna verhuisde hij naar Leverkusen, waar hij echt doorbrak. Hij werd drie keer landskampioen met Bayern en later met het Engelse Chelsea.

Ballack was een bijzondere voetballer, zeker in Duitsland. Groot en sterk, maar tegelijkertijd heel technisch. Het Duitse loopvoetbal gold eind jaren negentig als ouderwets, Ballack was de vernieuwer. Plotseling liep er een begaafde Duitser in de Bundesliga. Een spelverdeler die ook ballen kon afpakken, een fijne techniek paarde aan een groot loopvermogen en duelkracht. En hij kon doelpunten maken, heel veel zelfs. In 98 interlands scoorde hij 42 keer – het gemiddelde van een topspits.

Maar Ballack won nooit een internationale prijs. Met Leverkusen verloor hij in 2002 de finale van de Champions League, met Chelsea in 2008 nog een keer. Als international verloor hij in de EK-finale in 2008 van Spanje en was hij geschorst toen zijn team op de WK-finale in 2002 van Brazilië verloor. Dravers als Oliver Neuville en Dieter Hamann speelden zonder hem niet veel klaar.

Ondanks zijn grote talent riep Ballack in zijn vaderland lange tijd dubbele gevoelens op. Bij Ballack ging het allemaal zo gemakkelijk dat hij altijd een stapje harder leek te kunnen lopen, maar dat niet deed. Het ontbrak de elegante voetballer aan Kampfgeist, was de voornaamste kritiek. In 2000 verspeelde Ballack met Leverkusen het kampioenschap toen de ploeg op de laatste speeldag met 2-0 verloor, en hij een keer in eigen doel schoot. In 2002 greep Leverkusen opnieuw net naast de titel, en verloor de ploeg ook de finales van de Champions League en de Duitse beker. Sterspeler Ballack, die in een artikel in tijdschrift Der Spiegel al eens was omschreven als ‘te mooi, te rijk en te vrijpostig’ werd gezien als een van de hoofdschuldigen van het sportieve drama.

De ommekeer kwam toen de middenvelder in de halve finale van het WK 2002 met een overtreding een grote kans voor tegenstander Zuid-Korea onschadelijk maakte. Ballack kreeg geel en wist dat hij de finale zou missen. Doelman Oliver Kahn troostte hem en een paar minuten later maakte de middenvelder het winnende doelpunt. Niet zijn doelpunten, maar zijn opoffering maakte Ballack uiteindelijk geliefd.

Ballacks populariteit groeide alleen maar toen een jong Duits elftal op het wereldkampioenschap in eigen land (2006), onder bezielende aanvoering van Ballack zelf en coach Jürgen Klinsmann, verrassend goed voetbalde. Het team strandde in de halve finale, maar had een heel land in vervoering gebracht. Duitsland kon na het voetbaltoernooi, zestig jaar na de Tweede Wereldoorlog, weer trots zijn op zichzelf.

Ballacks enkelblessure voor het WK in 2010 kreeg de proporties van een nationale ramp. ‘De enkel van de natie’, schreef de Süddeutsche Zeitung bijvoorbeeld. Maar de Mannschaft bleek zonder Ballack beter te kunnen voetballen dan verwacht. Het team had dan wel geen sterspeler, maar wel een fris spelend team waarin plotseling andere spelers uit de schaduw van de ster stapten. Na het WK kreeg de voormalig aanvoerder ook geen uitnodiging meer van bondscoach Löw. Het devies ‘alle ballen op Ballack’ is tegenwoordig achterhaald, concludeerde tijdschrift Der Spiegel onlangs. In het moderne combinatievoetbal lijkt geen plaats meer voor ouderwetse spelverdelers als Ballack. Die houden het spel op.

Aan het eind van dit seizoen verlaat Ballack Leverkusen, volgens geruchten in de Duitse pers, om in de VS te gaan voetballen. Het EK in Polen en Oekraïne zal hij zeer waarschijnlijk niet meer meemaken. De tragiek past bij Ballacks carrière. Duitsland behoort tot de titelfavorieten, maar de speler die het team jarenlang vrijwel in zijn eentje overeind hield, is er niet meer bij.

    • Dolf de Groot