Geef Institut Néerlandais tijd om meer te verdienen

De bezuinigingen op het Institut Néerlandais passen in het straatje van het kabinet, maar zijn onverstandig. Gun Henk en Ingrid behalve Disneyland ook Rembrandt, stelt Margot Dijkgraaf.

Je kon er vergif op innemen: het Institut Néerlandais (IN) in Parijs zou niet aan de radicale bezuinigingen van dit kabinet ontsnappen. Als gevolg daarvan is er sprake van het schrappen van de maatschappelijke debatten en de literaire avonden. Ook de taalcursussen – en vooral de winstgevendheid daarvan – worden onder de loep genomen.

Het IN, nauw verbonden met de Nederlandse ambassade en de Fondation Custodia, die de collectie tekeningen en prenten van kunstkenner en -verzamelaar Frits Lugt beheert, is doorgeefluik, podium en uitvalsbasis voor de Nederlandse cultuur in Frankrijk. De Nederlandse taal en cultuur behoren tot haar corebusiness. Maar het heeft ook een makelaarsfunctie. Franse en Nederlandse organisaties worden aan elkaar gekoppeld, ervaringen worden uitgewisseld en knowhow wordt gedeeld.

En het IN is de ontmoetingsplaats voor kunstenaars, beleidsmakers, historici, academici – maar vooral voor de gewone Fransman en de gewone Nederlander. De Fransman die verliefd is op een Nederlandse of zijn specifieke carrièrekansen wil vergroten, leert er Nederlands. De Nederlander die in Parijs terechtkomt, ontmoet er zijn buurman.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat op veel plekken in de wereld diplomatieke posten sluit, is de grootste financier van het IN. Ook de Franse tegenhanger van het IN in Nederland, het Maison Descartes, ondervindt de gevolgen van bezuiniging aan den lijve. Cultuur is voor de Fransen van oudsher een instrument geweest in de geopolitieke ambities van het land, veel meer dan voor Nederland. Maar ook dit Franse instituut krijgt jaarlijks met de kaasschaaf te maken. Recent kregen alle door de staat gefinancierde Franse instituten niet alleen voor de zoveelste keer minder subsidie, maar ook een nieuwe naam, Institut Français – efficiëntie, samenwerking en kostenbesparing was het parool. Instituten in Europa werden gesloten, nieuwe instituten werden geopend in de opkomende economieën Brazilië, China en India.

Ook het IN is onderdeel van de Nederlandse buitenlandse culturele politiek. De afgelopen jaren werd culturele diplomatie het motto, halen én brengen was het wachtwoord, nieuwsgierigheid werd beleid. Geen instelling kan in de globaliserende wereld meer louter de eigen taal en cultuur of handelswaar promoten, het gaat om uitwisseling, dialoog, geven en nemen, kruisbestuiving en wederzijdse inspiratie. Wie nog enigszins wil meetellen, zet de ramen open en kijkt van daaruit wat er aan de hand is.

Minister Rosenthal (Buitenlandse Zaken, VVD) gooit de hele culturele diplomatie uit dat openstaande raam en verheft economische diplomatie tot het enige buitenlandse instrument van de BV Nederland. Het internationale cultuurbeleid is vereenvoudigd, verengd tot de euro.

Dominee en koopman gingen eeuwen hand in hand, nu gaat de koopman in zijn eentje verder, met zijn handeltje van Hollandse tomaten, bloembollen, chemicaliën, kaas en watermanagement. Met cultuur heeft die alleenheersende koopman niets op. Precies zoals de onlangs overleden schrijfster Hella S. Haasse in 1988 al zei, is hij doordrenkt van „wantrouwen jegens alles wat te maken heeft met creativiteit op cultureel gebied”.

Laat het IN zijn creativiteit aanwenden om te tonen wat haar waarde is, ook economisch. En geef het een beetje tijd. Juist een dergelijke grensoverschrijdende instelling kan partnerschappen sluiten en als brug functioneren voor de wetenschap en het bedrijfsleven. Niet alleen uitgevers en organisatoren van festivals kunnen de weg naar de Rue de Lille vinden, maar ook advocaten, hoogleraren, docenten, architecten en specialisten op het gebied van dijken en polders.

Verhuur, vraag toegang, verhoog de inschrijvingen voor de cursussen, doe aan crowdfunding, start bijzondere fondsen, vergroot de bekendheid van het IN in Nederland, opdat straks Henk en Ingrid, die een weekendje naar Disneyland Paris gaan, óók de beroemde tekeningen van Rembrandt in hun combinatieticket hebben, en geef ook de Fransen een podium in het IN.

Maar schrap niet de literatuur en het maatschappelijk debat, nota bene juist de zaken waarvoor de Fransen zich bij uitstek interesseren, uit de programmering. De échte koopman verkoopt ook een heel assortiment en niet alleen tomaten.

Margot Dijkgraaf is medewerker van NRC Handelsblad.