Democratie per computer

In Europese steden werd dit weekeinde geprotesteerd tegen het aan banden leggen van internet. De grootste betoging was in Berlijn. Met dank aan de Piratenpartij.

Delegates of the Pirate Party (Piraten Partei) faction in the Berlin city state parliament vote during their faction's constituting session in Berlin September 22, 2011. REUTERS/Thomas Peter (GERMANY - Tags: POLITICS) REUTERS

De Berlijnse Piraten maken dezer dagen overuren. De Piratenpartij is de gangmaker in Duitsland van demonstraties tegen het ACTA-verdrag, de internationale Anti-Counterfeiting Trade Agreement, over auteursrechten op internet.

Volgens de Piratenpartij komt door het verdrag de vrijheid van informatie in gevaar. En dat is het belangrijkste onderwerp van de partij. In verschillende Europese steden waren afgelopen zaterdag anti-ACTA-betogingen. Die in Berlijn was – vooral door de Piraten – een van de grootste. „Het ACTA-verdrag is ondemocratisch”, liet de hoofdstedelijke fractie weten. „Het is achter gesloten deuren tot stand gekomen en het bedreigt het vrije internet.”

Bij de Piratenpartij in Berlijn, Binnen Europa de succesvolste afdeling van deze nieuwe politieke beweging, is alles anders dan bij gewone politieke partijen. Om te beginnen de wijze van communiceren. Via een audio-livestream kunnen belangstellenden luisteren naar fractievergaderingen van de Piraten in het Berlijnse Huis van Afgevaardigden. Maar kortgeleden was dit computerluisterkanaal kapot. Via het sociale netwerk twitter werd de buitenwereld op de hoogte gehouden: „OK sorry de stream was kapot, nu loopt-ie weer op bit.ly/zzGgpM”.

Op een recente livestream neemt de Berlijnse Piratenvoorzitter Andreas Baum het woord. „Uh, de hoeveelste zitting is dit? De zesde, geloof ik. Ik zie dat we een hele reeks voorstellen op de agenda hebben. Wie wil daar iets over zeggen? Jij Simon?” Fractielid Simon Weiss (27) krijgt het woord. „Ik zou het goed vinden als we relevante links in ons dagprotocol opnemen. Dat vergroot de transparantie.” Zijn voorstel wordt met algemene stemmen aangenomen.

De Piraten in Berlijn zijn heiß. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen najaar zijn ze vanuit het niets op bijna negen procent gekomen. Ze zijn met vijftien (van de 149) zetels in het lokale parlement vertegenwoordigd. Het is nog duidelijk wennen voor ze. Maar in de ruim honderd dagen dat ze nu deelnemen aan de reguliere politiek, hebben ze wel iets bereikt, denkt fractievoorzitter Andreas Baum (33). „We worden serieus genomen. De burgemeester van Berlijn, Klaus Wowereit, heeft onze eis overgenomen voor draadloos internet in de hele stad.”

De Piratenpartij leeft van en op het internet. Het partijprogramma is er grotendeels op afgestemd. De Piraten eisen complete internetvrijheid. En privacybescherming voor de internetgebruiker, gekoppeld aan een zo groot mogelijke online betrokkenheid van politiek geïnteresseerden. Liquid democracy heet dat: iedere computergebruiker kan via een apart computerprogramma partijvoorstellen downloaden en er een oordeel aan hechten. Zo is volgens Baum het partijprogram van de hoofdstedelijke Piraten tot stand gekomen.

Nog is de Berlijnse Piratenpartij de enige van deze internationale beweging die in Duitsland de kiesdrempel heeft gehaald – maar dat zou wel eens snel kunnen veranderen. De gevestigde politiek kijkt met vrees naar de komende deelstaatverkiezingen in Saarland (25 maart) en Sleeswijk-Holstein (6 mei). In de peilingen staan de Piraten op gemiddeld tien procent. Het Berlijnse succes kan elders in Duitsland navolging krijgen en kan ook landelijk grote consequenties hebben. Uiteraard ten koste van de zittende politiek.

Het opmerkelijke is dat de klassieke politieke partijen in Berlijn de Piraten tijdens de verkiezingscampagne voor de gemeenteraad nauwelijks serieus hebben genomen. Met name door de Groenen, die zelf ruim dertig jaar geleden als protestpartij zijn opgericht, werden ze compleet genegeerd. Maar de Groenen zijn afgestraft. Ze behaalden een tegenvallende 17,6 procent van de stemmen. Tot verdriet van Groenen-lijsttrekker Renate Künast, een landelijk bekende politica die graag burgemeester van Berlijn was geworden. Haar nederlaag heeft ze aan de opkomst van de Piraten te danken.

Net als de Groenen in de jaren tachtig, zijn de Piraten smaakmakers van de politiek. Ze zijn jong en onpolitiek en ze zien er hip uit: geen pakken, maar T-shirts, geblokte hemden en palestijnensjaals die tot hoofddoeken zijn geknoopt. Piraat Gerwald Claus-Brunner (39) baart hiermee nog steeds opzien in de Berlijnse politiek.

Hun grote probleem is dat het een mannenpartij is. Vrouwen zijn uiterst schaars. Een van de weinige jonge vrouw die zich als Piraat wist te profileren, was Marina Weisband (24), een studente uit Münster die in recordtempo opklom tot landelijk partijbestuurder. Maar ze was al weer snel verdwenen omdat „het plotselinge succes van de Piraten en mijn mediale aanwezigheid onverenigbaar zijn met mijn gezondheid” schreef ze op haar blog. In Saarland wordt de kandidatenlijst voor de verkiezingen in maart aangevoerd door de 22-jarige Jasmin Maurer.

De Piraten zijn lastig onder te brengen in een conventionele politieke richting. Als het toch moet, zegt een Berlijnse Piraat, „kun je ons voor mijn part links-liberaal noemen.” Maar Maurer liet in de Süddeutsche Zeitung weten dat ze zich in Saarland niet wil beperken tot alleen de gebruikelijke thema’s.

Toch blijven transparantie en openbaarheid de belangrijkste onderwerpen. Het Berlijnse gemeenteraadslid Christopher Lauer (27) schreef vorige week op zijn homepage over zijn inkomen als lokaal parlementariër: 3.309 euro per maand. „Een dertiende maand heb ik niet”, schrijft hij. „Wel een onkostenvergoeding van 994 euro per maand belastingvrij. En als lid van de gemeenteraad maak ik aanspraak op een eenmalige uitkering van 1.500 euro voor de aanschaf van een laptop.” Daarvan heeft Lauer geen gebruik gemaakt. Hij had al een laptop.