Vlotte Xi wil ijs breken in Washington

De gedoodverfde nieuwe Chinese leider, Xi Jinping, is deze week in de VS. Niet alleen de Amerikanen zijn benieuwd hoe hij het doet, ook de Chinezen zelf.

Toekomstige Chinese leiders hoeven nooit op verkiezingscampagne, maar als de Chinese president-in-opleiding, Xi Jinping (58), zich op de tribune van de basketbalwedstrijd LA Lakers-Phoenix Suns laat fotograferen komt hij daar toch verdacht dicht bij in de buurt.

Het leukste onderdeel van Xi’s reis naar de VS, die vandaag begint, heeft ook tot doel hem voor een internationaal en nationaal publiek neer te zetten als een vlotte, sportieve kerel, het tegendeel van de houterige, altijd strak gesteven president Hu Jintao.

Ook Xi’s bezoek op Valentijnsdag aan het Witte Huis heeft veel weg van een verkiezingscampagne Chinese stijl. Xi met president Obama, Xi met vicepresident Joe Biden, Xi met minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton, Xi met de leiders van het Congres en van Amerika’s belangrijkste staten en bedrijven: het past allemaal in de mediastrategie om de toekomstige leider van de Communistische Partij van China aan de wereld te presenteren.

‘Mr Xi Goes To Washington’ op een moment dat de Amerikaans-Chinese relaties kampen met een „vertrouwenstekort”. Dit eufemisme gebruikte de Chinese onderminister van Buitenlandse Zaken Cui Tiankai vorige week in Shanghai om de wederzijdse argwaan, het onbegrip en de denderende ruzies over brandende kwesties zoals Syrië en Iran te kenschetsen.

Xi, wiens bezoek aan de VS bevestigt dat hij de toekomstige leider is van China als Hu Jintao begin 2013 met pensioen gaat, ontmoet morgen Amerikaanse politieke leiders die van kiezers en tegenstanders het verwijt krijgen ‘soft on China’ te zijn. Obama, Biden en Clinton zijn bovendien slecht te spreken over het recente Chinese veto in de VN-Veiligheidsraad tegen een Syrië-resolutie.

Zelf komt Xi uit een nerveuze omgeving die zich opmaakt voor een machtswisseling en waar kritiek op de harde, contraproductieve aanpak van Tibetanen en van andersdenkenden niet wordt geaccepteerd. Vlak voor Xi’s vertrek naar de VS werden nog twee schrijvers en een dichter veroordeeld tot lange celstraffen wegens „staatsondermijnende” publicaties, waaronder een gedicht van zeven regels op het internet.

Xi, die ook het Pentagon en de graan- en technologie exporterende staten Iowa en Californië aandoet, weet net als iedere Chinese leider dat tijdens Amerikaanse verkiezingscampagnes over China stellingen worden betrokken die na de verkiezingen meestal snel vergeten zijn.

Maar of dat opnieuw gebeurt weet China opeens niet meer zo zeker, want in de State of the Union heeft Obama harder optreden tegen vermeende oneerlijke Chinese handelspraktijken aangekondigd. En de aankondigingen van Romney die, als hij president wordt, China wil aanpakken als „manipulator van de munt” worden in Peking serieus genomen.

De verwijten dat China Amerikaanse banen ‘steelt’ en ten koste van de VS een supermacht wil worden, klinken in alle hoeken van de Amerikaanse politiek en niet alleen in een verkiezingsseizoen. Daar kan geen Chinese pr-campagne op de reusachtige beeldschermen van Times Square in New York tegen op.

Dat het Amerikaanse bedrijfsleven zelf verantwoordelijk is door fabrieken naar China te verplaatsen en dat Amerikanen daarvan profiteren in de vorm van goedkope producten en lage inflatie wordt daarbij vaak vergeten. Bovendien profiteert de Amerikaanse landbouwsector zwaar van de Chinese vraag naar graan, varkensvlees en kippenpoten.

Xi zal zijn gehoor daar zeker aan herinneren. Het doel van zijn bezoek is Amerika gerust te stellen over China’s economische en militaire bedoelingen. Vandaar ook dat hij het Pentagon aandoet in zijn hoedanigheid van vicevoorzitter van de Chinese Militaire Commissie. Dat is het partijorgaan dat de strijdkrachten bestuurt. De groei van het Chinese leger is bij het Pentagon een bron van strategische angsten.

„Ongeacht alle veranderingen in de internationale situatie, ongeacht alle kwesties van voorbijgaande aard, blijven wij vastbesloten en standvastig het Amerikaans-Chinese partnerschap verder te ontwikkelen”, aldus Xi. Daar willen Obama, Biden, de Amerikaanse generaals en andere leiders het graag met hem over hebben, want zij kennen Xi’s werkelijke opinies en toekomstplannen niet.

Voor hen is hij nog een politiek raadsel dat door zijn achtergrond alleen maar wordt vergroot. Xi is een zoon van een revolutionaire communist die op latere leeftijd een economische hervormer werd. Xi senior werd tijdens de Culturele Revolutie verbannen naar het platteland, waar Xi junior, toen 15 jaar, het onbarmhartige boerenleven leerde kennen.

Hoe gaat Xi, die als jongen de harde hand van de partij heeft gevoeld, straks regeren? Gaat hij de Chinese economie verder liberaliseren? Gaat hij het beleid in Tibet wijzigen voor een meer humane aanpak? En wat gaat hij doen met het steeds duidelijker verlangen naar meer democratie, zoals in het opstandige dorp Wukan is gebleken? Miljoenen Chinezen, die internetten en de media volgen, luisteren en kijken – net zo nieuwsgierig als de Amerikanen – mee vanachter de digitale Grote Muur.