Video: de wetenschap achter de klassieke tranentrekker

Adele, koningin van de hedendaagse tranentrekker. Foto Reuters / Mario Anzuoni

Het lijkt er steeds meer op dat Adele een universele gevoelige snaar raakt. De berg Grammy’s die ze gisteren binnensleepte onderstreept dat nog maar eens. Maar hoe komt het dat luisteraars en masse een traantje bij haar muziek wegpinken?

De hit Someone Like You is bij uitstek een regelrechte tranentrekker te noemen. Saturday Night Live sloeg dan ook de spijker op de kop met deze akelig herkenbare sketch:

http://www.youtube.com/watch?v=c4ophh_uFGk

The Wall Street Journal ging bij enkele wetenschappers na wat een lied zo ontroerend kan maken. Natuurlijk spelen persoonlijke voorkeur en culturele invloeden een rol, maar specifieke muzikale kenmerken van een lied spelen direct in op onze emoties, zo is aangetoond. In combinatie met een sterke stem en beeldende tekst leiden deze tot kippenvel of tranen.

Empirisch onderzoek naar kippenvel

Uit empirisch onderzoek van psycholoog John Sloboda blijkt dat de momenten in liedjes waarop deze fysieke reacties plaatsvinden bij het merendeel van de luisteraars overeen komen. Deze momenten ontstaan volgens de wetenschap wanneer een enkele noot net genoeg afwijkt van de melodielijn, dat er een dissonantie ontstaat, en dus een spanning die ons gehoor waarneemt. Als de ‘gewone’ melodie vervolgens terugkeert wordt de spanning weggenomen, wat zorgt voor een prettig bij de luisteraar.

Psycholoog Dan Wilson heeft geconstateerd dat het nummer Someone Like You bol staat van dergelijke dissonanties. Let maar eens op de uithaal in het woord ‘You’, in de eerste regel van het refrein. Na een paar tellen gaat ze in toonhoogte een fractie omhoog.

Daarnaast hebben onderzoekers andere universele eigenschappen gevonden van muzikale kippenvel-momenten: een onverwachte overgang van zacht naar hard, van laag naar hoog (of andersom) en een plotselinge inzet van nieuwe instrumenten zijn daar voorbeelden van.

Een goed voorbeeld bij Adele: in de overgang van couplet naar refrein gaat Adele plots een octaaf omhoog, net als haar volume. Neem de prachtstem van deze jonge zangeres en gebruik deze trucs in combinatie met een kabbelende herhaaldelijke melodielijn die de pianist stug voortbrengt, en hou je armen in de gaten. Kippenvel (bijna) gegarandeerd.

En zo is er nog veel dieper in te gaan op de structuur van dit schoolvoorbeeld van Adele. De wetenschappers die de WSJ heeft geraadpleegd kunnen er uren over vertellen.

http://www.youtube.com/watch?v=3uVQ0GKhYZU&feature=related

    • Annemarie Coevert