Column

Tabaksmaffia, misdadig?

Mag je de tabaksindustrie tot de georganiseerde misdaad rekenen? En de politici die aan de leiband lopen van de tabakslobbyisten, zijn dat leden van een criminele organisatie? En VWS-minister Edith Schippers, onze ‘Minister van Tabak’ (zoals Zembla haar op 21 oktober noemde), met haar systematische afbraak van het Nederlandse antitabaksbeleid, hoe past die in dat plaatje?

Zonder twijfel is tabak het gevaarlijkste destructiemiddel dat vrij te koop is – alleen al 19.000 rookgerelateerde doden per jaar in Nederland. De effecten blijven niet beperkt tot de zelfdestructie van de roker; ook meerokers worden beschadigd. Zou de sigaret morgen worden uitgevonden, dan werd-ie subiet verboden. De treurige waarheid is dat tabaksverkopers duizend maal meer mensen in Nederland liquideren dan de georganiseerde misdaad. Wie zeurt dan nog over een omgebrachte wietdealer?

Dat sigarettenverkoop legaal is en crackverkoop niet, berust op een historisch toeval. Hoewel de Nazi-dokters al wisten dat tabak een Volksfeind was en longkanker veroorzaakt (zie het boek van Robert Proctor, The Nazi War on Cancer, 1999), drong die kennis pas na 1950 tot de beschaafde wereld door. Toen was de tabaksindustrie inmiddels rijk en in staat om door intimidatie, omkoping en uitgekiende marketing – ‘uw dokter rookt het liefst Camel’ – tabak respectabel te houden.

En nog steeds werkt die lobby. De VVD pleit hardnekkig voor ‘rookvrijheid’, Zijlstra en Schippers voorop. Minister Hillen was zelfs adviseur van de tabaksindustrie tot voor kort. Schippers heeft zich indertijd als parlementaire woordvoerder fel tegen ieder antirookbeleid verzet. Haar warme banden met de tabaksindustrie zijn blootgelegd in de reportage van Zembla, waarin de voorzitter van de club voor “rookvrijheid” haar prijst als een echte “vrijheidsstrijder”.

Minister Schippers vindt dat je Nederlanders niet lastig moet vallen met verboden en geboden. Zo is het mogelijk dat 29 procent van de Nederlandse 15- en 16-jarigen rookt, één van de hoogste percentages in Europa. Omdat vrijheidsstrijder Schippers vindt dat Nederlanders zelf wel kunnen beslissen of ze roken of niet, gaan Nederlandse kindertjes op hun 13de roken. Want dan slaat de tabakshandelaar zijn slag: een 18-jarige begint niet met roken. Sigaretten zijn vies, schadelijk en duur. Het zijn de tieners, die stoer willen doen, die door de tabaksdealers in de verslavingsval worden gelokt. Onze minister van Volksgezondheid gaat dat niet belemmeren. Ook de tienmanscafés staan weer blauw van de rook, klagen mijn kleinkinderen.

In medische kring geldt dat voorkómen beter is dan genezen en tabak is veruit de grootste oorzaak van voorkombare ziekten in Nederland. Preventie is ook goedkoper dan genezen; rookpreventie werkt (zie Roken in Nederland, intreerede Marc Willemsen, 2011); en rookpreventie kost niets: hoeksteen van ieder antirookbeleid is de accijnsverhoging. Die brengt meteen meer geld binnen, waaruit een krachtig antitabaksbeleid kostenneutraal betaald kan worden. Wat dat beleid moet inhouden weet ons kabinet. Nederland heeft namelijk de Framework Convention on Tabacco Control van de Wereldgezondheidsorganisatie ondertekend en zich vastgelegd om de aanbevelingen van die conventie uit te voeren. Schippers gaat dat niet doen. Zij is niet geïnteresseerd in cijfers en statistieken en fel tegen “afbeeldingen van kapotte longen op sigarettenpakjes”.

Nu de regering de gemaakte afspraken niet nakomt, groeit de coalitie van bezorgde burgers. Ook het KWF (de Nederlandse Kankerbestrijding) heeft zich daarbij aangesloten. Na aarzeling, dat wel, gaf de nieuwe directeur, Michel Rudolphie, toe tijdens een longkankercongres vorige maand. Als 25 procent van de Nederlanders rookt, zitten daar vast ook KWF-donateurs bij. Lang wilde het KWF die rokende donateurs niet voor het hoofd stoten. Het KWF heeft zich gelukkig vermand en gaat nu antirookbeleid tot een speerpunt maken. Geef dus wat extra bij de volgende collecte om deze moed te belonen.

Vroeger was de roker schaamteloos en miste ieder ziekte-inzicht. Dankzij het antirookbeleid van ex-minister Borst-Eilers is dat veranderd. Nu kleumen de rokende werknemers buiten bij -5°C. Dat doen ze echt niet omdat het zo lekker is. Als morgen de nicotine uit tabak wordt gehaald, stoppen deze onderkoelde verslaafden acuut. Nicotine is een van de meest verslavende drugs voor rat en mens, vergelijkbaar met heroïne en cocaïne, zoals de flamboyante Amerikaanse Surgeon-General Koops al in 1988 rapporteerde. Heroïne heeft echter voordelen boven nicotine. Je hoeft het niet te roken, je kunt het spuiten. Je krijgt er geen longkanker, hartinfarcten of longemfyseem van, zoals van tabak. En minister Schippers is vast vóór. Een Nederlander kan toch zelf wel beslissen of-ie heroïne spuit of liever een sigaret rookt?

Toen ik vijftien jaar geleden schreef over de tabaksmaffia reageerden oudere lezers verstoord. Zij waren opgegroeid toen roken nog normaal was en de NRC volstond met stoere, rokende cowboys in de prairie. De NRC-lezer weet inmiddels dat die vrolijke cowboys McLaren en McLean uit de Marlboro reclame aan longkanker zijn overleden. Die lezer reist naar Italië en mag daar nergens roken, zelfs niet in éénmanscafés. Laten we daarom Berlusconi vragen om het Nederlandse ministerie voor Volksgezondheid te komen leiden. Berlusconi weet de weg in maffiakring en hij weet vast hoe je de tabaksmaffia en zijn politieke handlangers moet aanpakken.