Pro en contra Garzón

Voor de een is het een „dag van schaamte voor het internationale recht”, voor de ander „gerechtigheid”. Chili is verdeeld over de schorsing donderdag van de Spaanse rechter Baltasar Garzón wegens ambtsmisbruik. Garzón is een oude bekende van de Chilenen sinds hij eind jaren negentig een zaak begon tegen het bewind van dictator Augusto Pinochet (1973-1990).

Voor familieleden van vermiste en vermoorde Chilenen is Garzón een held. Voor hen is het proces „overduidelijk” ingegeven door rechtse politici in Spanje die „niet voor het eerst” wilden voorkomen dat hij onderzoek zou doen naar de misdaden tijdens de dictatuur van generaal Franco, zei de Chileense mensenrechtenadvocaat Nelson Caucoto tegen het Spaanstalige persagentschap EFE.

Aanhangers van Pinochet zien dat anders. „Garzón greep zaken altijd aan voor zijn eigen beroemdheid. We juichen zijn voordeling toe”, zei Iván Moreira van de rechtse partij Unión Demócrata Independiente donderdag tegen een Mexicaans persbureau.

Hoe Latijns-Amerikaanse landen aandacht gaven aan het proces tegen Garzón – of juist niet – zegt veel over de omgang met hun eigen verleden van dictatuur. Waar zaken lopen tegen militaire leiders van weleer, heerste vooral onbegrip. landen waar het verleden nog een gesloten boek is, zoals Guatemala, bleef het bij korte berichten.

In Argentinië was de verontwaardiging het grootst. In Buenos Aires gingen mensen de straat op om steun te betuigen aan Garzón. Het was een teken van dankbaarheid: Garzón opende in Spanje opzienbarende zaken tegen Argentijnse militairen in een tijd dat ze in hun eigen land nog amnestie hadden. Een oud-militair kreeg bij verstek t duizend jaar cel voor het uitvoeren van doodsvluchten.

De Dwaze Moeders van Argentinië, vanwege hun leeftijd omgedoopt tot Dwaze Oma’s, zijn namens Garzón een zaak begonnen bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Voorzitter Estela Carlotto noemt de berechting van Garzón een „valse strategie” om andere rechters in Spanje te waarschuwen niet in het eigen dictatoriale verleden te porren.

De ophef in Argentinië toont ook het succes van president Cristina Fernández de Kirchner en haar overleden echtgenoot Nestor Kirchner. Zij maakten een politiek speerpunt van mensenrechten, wat in 2004 leidde tot het schrappen van amnestie voor leden van de junta (1976-1983). Vorig jaar werden de eerste oud-militairen veroordeeld.

Op de staatszender Canal 7 was veel sympathie voor Gárzon. Bij uitzendingen over de zaak liep vorige week een banner mee: ‘de medewerkers van Canal 7 zijn solidair met rechter Baltasar Garzón.’

Garzón schijnt Spanje wel te willen verruilen voor Latijns-Amerika. Daar kunnen ze zijn advies wel gebruiken. Bijvoorbeeld in de zaak die is aangespannen door nabestaanden van slachtoffers van Franco. Zij strijden voor Spaanse openheid over het Franco-bewind en beroepen zich – net als Garzón in de zaken tegen Pinochet en Argentijnse militairen – op het recht om genocide en mensenrechten altijd te vervolgen, in welk land dan ook. Zo zou Garzón via een omweg toch nog de kans krijgen de misdaden onder Franco aan te klagen.

    • Ykje Vriesinga